مرکز مطالعات ژاپن

انتخاب وترجمه: آيت حسینی؛ دانشجوی دکترای علوم زبان واطلاعات دانشگاه توکيو/ تِی‌جو ناکامورا[1] با نام اصلی هاماکو[2] ناکامورا در آوريل سال 1900 در شهر کوماموتو[3] زاده شد. 18 ساله بود که برای نخستين بار هايکوهايش در مجله ادبی «هوتوتوگی‌سو[4]» به چاپ رسید. در 1934 به عضويت هيئت تحريريه «هوتوتوگی‌سو» درآمد و در همان سال اولين مجموعه هايکوی خود را با عنوان «برف بهاری[5]» منتشر کرد. پس از جنگ در سال 1947 مجله هايکوی «گل‌های باد[6]» را تأسيس کرد و تا اواخر عمرش به اداره آن پرداخت. در سال 1980 به عنوان شخصيت فرهنگی[7] سال ژاپن برگزیده شد و پنج سال بعد جايزه سال آکادمی هنرهای ژاپن[8] به او اهدا شد. تی‌جو ناکامورا در 88 سالگی بر اثر نارسايی قلبی درگذشت. از تی‌جو نزدیک سی جلد کتاب شامل جنگ‌های هايکو و موضوعات مرتبط با هايکو منتشر شده است. در سال 2000 دولت ژاپن تمبری به يادبود اين شخصيت فرهنگی منتشر کرد. هايکوهای تی‌جو را که سرشار از زنانگی و مادرانگی‌اند، آينه تمام نمای ژاپن قبل از جنگ، در طول جنگ و پس از جنگ می‌دانند. هايکو که در اصل مقوله‌ای مردانه تلقی می‌شد، پس از جنگ، با ظهور چند بانوی هايکوسرای برجسته از انحصار مردان درآمد. نقش تی‌جو در آن ميان بسيار پررنگ بود. //بخشی از این هایکوها در شماره ...

سیدعلی میرافضلی؛ مترجم و هایکوسرا/ در نوشتار پیشین، اعتراضی کرده بودم به یکی از مترجمین (آقای عطا دانایی) که بخشی از یک مقاله مرا به عینه در مقدمه کتاب خود (شکوفه‌های گیلاس: هایکو از باشو تا امروز) کارسازی کرده و دمش را بالا نیاورده که مأخذ آن مطلب کجاست. امروز حسین مصطفاپور برایم پیغام گذاشت که در معرفی کتاب مذکور در یکی از سایت‌ها، ترجمه هایکویی را دیده که چند سال پیش او انجام داده و ترجمه آقای دانایی دقیقاً مطابق ترجمه ایشان است. قضیه این است که آقای مصطفاپور در هجدهم فروردین ماه سال 1387 در وبلاگ گیسوی رها، هایکویی از Anita Virgil را چنین برگردانده است: عصری آرام سایه‌های آب بر پوست کاج. همین هایکو به عین عبارت، در صفحه 117 کتاب شکوفه‌های گیلاس جا گرفته است! تذکر ایشان، مرا بر آن داشت که در مقدمه کتاب ایشان دقیق‌تر شوم. خاصه آنکه خاطرم بود که هنگام خواندن آن مقدمه، بسیاری عبارات آشنا به چشمم می‌آمد. عصر روز تعطیلم را صرف جستجو در منابع اینترنتی کردم و متوجه شدم که پیشگفتار و مقدمه 13 صفحه‌ای آقای عطا دانایی بر کتاب شکوفه‌های گیلاس جز سه چهار سطر، همگی سرقت شده از دیگران است. آن هم به عین عبارت. با چه وقاحتی! راستش را بخواهید، جز ...

سید علی میرافضلی شاعر، پژوهشگر، طنزنویس و هایکوسرا،  دانش آموخته رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران است  و تا کنون ۹ عنوان کتاب از وی منتشر شده‌است. میرافضلی در وبلاگ خود به آنچه که به آن رعایت نکردن حقوق مؤلف اطلاق می‌شود اعترض کرد. وی نوشت: بعضی از نویسندگان می‌پندارند مالکیت آنچه در اینترنت منتشر می‌شود، مشاع است و متعلق به همه کاربران اینترنت؛ و نویسنده یک مطلب در اینترنت، فقط نقش آغاز کننده یک زنجیره از پیوندها را دارد و در تکرار نوشته‌های وی، احتیاجی به ذکر مأخذ و درج نام نویسنده و رعایت حق مؤلف نیست. از نظر این گروه، این‌ها را اینجا گذاشته‌اند که تو برداری و دوباره منتشر کنی و این قدر این عمل تکرار شود که نام و نشانی از نویسنده اصلی باقی نماند. بسیاری از شعرهای کوتاهی که در این وبلاگ منتشر می‌شود، با فاصله اندکی از انتشار، سر از کلوب‌ها و چت‌روم‌ها در می‌آورد و بسیاری از وبلاگ‌نویسان حق خود می‌دانند که آن‌ها را بدون آوردن نام گوینده شعرها، در وبلاگ خود کارسازی کنند، چنان‌که گویی شاعر این شعرها خود ایشانند! [caption id="attachment_1887" align="aligncenter" width="213" caption="سید علی میرافضلی شاعر، پژوهشگر، طنزنویس و هایکوسرا"][/caption] از جمله مطالب من که زیاد در اینترنت بدون ذکر مأخذ نقل ...

مسیح طالبیان: هایکو، یک درنگ کوتاه و اشراق به حوزه های بیشمار در هستی است . این درنگ شاید گشودن روزنی باشد به نوعی ادراک و دریافت از واقعیات، لحظه های صمیمی و یا درنگ در لحظهء هایکو در حالی که ذهن خودمان را به چشم انداز های نو و تازه باز می کنیم و ما را به اسرار هستی می رساند و همزمان به یک بصیرت ظریف در زندگی عناصر این عالم ، بو ها ، صداها ، جنبش و سکون حیات می رسیم.به عبارت دیگر هایکو یک راه و اسلوب است برای طغیان لحظه ها در ذهن . هایکو از یک طرف این حقیقت را به خاطر ما می آورد که همهء ابنای بشر و همهء عناصر این عالم آوارگانی در زمان و مکان بیش نیستند و از طرف دیگر به ما گوشزد می کند که آیا چشم ها و گوش هایمان حقیقتا باز است؟ آیا دل هایمان به پدیده ها گشوده است؟ که اگر اینچنین باشیم در آنصورت هایکو در همه جا با ما است تا به ما نشان دهد که ما واقعا" زنده ایم و پرده از اسرار زندگی بر ما بگشاید و در کمتر از لحظه ای ما را از عرش به خاک آورد جایی که ما ...

مسیح طالبیان/ این روزها در مورد شعر کوتاه و هایکو مصاحبه های زیادی در سایت های اینترنتی منتشر می شود که هر از گاه به این نکته اشاره می شود که "هایکو" حوزهء کاربرد صناعات ادبی نیست و یا گزاره های مشابهی شبیه به همین مضمون .بدین لحاظ دوباره به هایکوهای ژاپنی نظری انداختم تا بدین ترتیب به صحت و سقم اینگونه برداشت  ها از هایکو برسم. جلد سوم کتاب هایکو اثر پروفسور بلایت و مجموعه هایکوهای ماتسو باشو را با هم ورق می زنیم شاید چیزی دستگیرمان شود . این بخش از کتاب بلایت در مورد شبنم( dew)  است . never frget the lonely taste of the white dew هرگز طعم تنهایی شبنم سفید فراموش نکن این هایکوراباشو درژانر ادیبانه برای خودش نوشته است.اما مگراو از چه رنج می برد؟ آیا از رنج های بر دوش خودش خسته شده؟ و یا چیز مهمتری او را به خود مشغول کرده ؟بلایت می گوید که دلمشغولی باشو معنای تراژیک خود زندگی و حیات است که طعم تلخ کوتاهی حیات را متبادر می کند که در دانهء سفید شبنم هویدا است ، زندگی کسانی است که در اطراف ما می آیند و می روند وگویی همچون عمر شبنمی ما را به خود مشغول می کنند.باشو این ویژگی شبنم و حیات ، یعنی ...

مسیح طالبیان/ شاعران در حوزهء هایکو نویسی باگرایش های متنوعی روبرو هستند که بستگی به نوع شهود و ژرفای زیبایی شناسی آنها به یک یا چند از این گرایش ها چنگ می اندازند .هریک از این شاعران با داعیه و توجیه خاص خودشان بر هایکو بودن و یا نبودن یک شعر سه سطری داوری می کنند. عزیمت هایکو به غرب و از آنجا به دیگر نقاط دنیا در پایان قرن نوزهم و دههء نخست قرن بیستم اتفاق افتاد.آشنایی غرب با هایکو درست زمانی اتفاق می افتد که موج ایماژیسم در آنجا با تئوری های اذراپوندپا می گیرد .با اینکه اثری از اذرا پونددر حوزهء هایکونویسی بصورت مکتوب وجود ندارد اما تئوری های او در مکتب ایماژیسم دستمایهء اغلب شاعران هایکو در دههء های بعدی قرن بیستم می شود.اما در دههء ششم از قرن بیستم است که شاعران ومنتقدین آمریکایی و غربی سخت بر روزمرگی ، یکنواختی و دردِ تکرار در هایکوی غرب از یکسو و انحراف هایکوی غرب از زیبایی شناسی عمیق و ژرف هایکوی ژاپن واقف می شوند .در این هنگام است که انجمن هایکو نویسان آمریکا و کانادا تاسیس می شود تا راهگشای این حوزه از هنر باشند. گرچه ممکن است پیش از دههء شصت خورشیدی در ایران کسانی با این ...

ترجمه از ژاپنی: سیدآیت حسینی 1 太陽に 叱られて立つ 向日葵か ❋اينوما توئورو ❋古沼徹 همچنان ايستاده جلوی سرزنش آفتاب گل آفتابگردان 2 私の部屋 のぞかないでよ 向日葵 ❋ايوا شيتا اِمی کو ❋岩下恵美子 اتاق مرا دزدکی نگاه نکن گل آفتابگردان 3 大向日葵 なぜきみひとり 項垂れて ❋تاته ايوا توشی ئو ❋立岩利夫 آفتابگردان بزرگ چرا فقط تو از پا افتاده‌ای 4 向日葵の 百の眼をもつ 一本気 ❋ساتو ماساکو ❋佐藤昌子 به يک جا می‌نگرد گل آفتابگردان با صد چشم 5 顔よりも 大き向日葵 抱く少女 ❋کوری­ياما کِی کو ❋栗山恵子 در آغوش دخترک گل آفتابگردانی بزرگ‌تر از صورتش 6 向日葵の 千の笑顔に 振り向けり ❋اودا نوری‌ئو ❋宇田紀代 به عقب نگاه می‌کنم صورت خندان هزار آفتابگردان 7 向日葵の 万に見られて ゐる不安 ❋سومی‌دا کيوکو ❋隅田享子 هزاران گل آفتابگردان مرا نگاه می‌کنند دلواپسی 8 向日葵の 花首疲れ 陽が沈む ❋تاچی‌با ناساکی ❋橘沙希 خسته می‌شود گردن آفتابگردان غروب خورشيد 9 絵日記の 向日葵の瞳の 笑ひけり ❋نوماگوچی نوموگی‌فو ❋沼口蓬風 بچه‌ها مسخره می‌کنند گل آفتابگردان دفتر خاطراتم را 10 ❋矢崎すみ子 向日葵の かたちに風の リフレイン ❋يازاگی سومی‌کو بر پيکر آفتابگردان ترجيع‌بندِ باد [wikibox]هایکو[/wikibox] [wikibox lang="ja"]俳句[/wikibox] [wikibox lang="en"]haiku[/wikibox]

چند نکته در بارهء هایکو با مروری کوتاه در فضای مجازی اینترنت این روزها متوجه خواهیم شد که جذبه های هایکوگریبان شاعران ایرانی را هم گرفته است و این خود از یک طرف خبر خوشی است اما از طرف دیگر یک اشکال عمده وجود دارد که به دلیل مشخص نبودن معیار ها و زیبایی شناسی هایکو در اکثر سایت ها و وبلاگ های فارسی سه پاره هایی که گاهی در شمایل شعر هستند بعنوان هایکو معرفی می شوند . چنانچه شاعر هایکو با پیشینه این شعر و تکنیک های آن آشنا نباشد در آنصورت به جای شکار لحظه و سرودن آن در قالب هایکو با زبان شعر به سراغ لحظه های ناب هایکو خواهد رفت و روح و جان هایکو را فدای داوری ها و کلمات قصار خود میکند ولاجرم این دردانهء هنر شرق فرصت شکوفایی در فرهنگ ایرانی را از دست میدهد . گاهی با دست اندر کاران هایکوی فارسی در وبلاگ های ایرانی پیغامی رد و بدل می کنم ودر پاسخ انتقاد هایم شاعران این سه پاره ها می گویند که : ای اقا ما داریم هایکوی مدرن می نویسیم ، شما هنوز اسیر هایکوی کلاسیک هستید !! انگار که شما از زمان عقب افتاده اید !! حالا اگر از این دوستان ...

مسیح طالبیان/ به بهانهء دفتر شعر" هایکو ها از یک پدر و مادرند " انتشارات نیلوفر مولف : سید رضا علوی در آغاز دفتر شعر سید رضا علوی "هایکو ها از یک پدر و مادرند" که به تازگی توسط انتشارات نیلوفر به چاپ رسیده عبارت کوتاهی از شاعر قرن هفدهم ژاپن "ماتسو باشو" در صفحهء پنج این دفتر آمده است که عینا نقل می کنم : برای سرودن هایکو کودکی خردسال شوید ! این عبارت همهء درس و نصیحت باشو به خیل مریدان و شاگردانش برای آفرینش هایکوی ناب بود و اگر به درستی توسط شاعر فهمیده شود در آنصورت سروده های او رنگ و بوی هایکو خواهد داشت . دوشاگرد و مرید باشو یکی بنام "دوهو" و دیگری "کیورای" بیشتر درس های باشو در باب هایکو را فی المجلس گرد آوری کرده اند و هر آنچه امروز از زبان باشو در مورد هایکو وجود دارد کار سترگ این دو شاعر است . منظور باشو از اینکه برای سرودن هایکو کودکی خردسال شوید ، بنا به یادداشت های کیورای بدین مضمون است که از چشم و دل یک کودک به هستی و دنیا نگاه کنید و پدیده ها را آنگونه که هست با زبان همین کودک نشان دهید بی اینکه ذهنیت شاعر بواسطه قضاوت و انگیختگی ...

سید آیت حسینی- دانشجوی علوم زبان و اطلاعات دانشگاه توکیو: نوشتن هايكو هرچند ظاهراً ساده به نظر می‌رسد، اما قواعد و اصول بسياری برای آن برشمرده اند. به قول رابرت فراست شاعر آمريكايی: « شعر و شاعری بدون قواعد، مثل تنيس بازی كردن بدون تور است». قواعد، تا جايي كه دست و پای شاعر را نبندند و در اختيار او باشند بد نيستند. باشو گفته است: « قواعد را بياموز و از ياد ببر». پس به عقيده او نیز نخست بايد تمام قواعد را ياد گرفت. در اينجا تعدادی از قواعد سنتی و جديد نوشتن هايكو در زبان‌ ژاپني و زبان‌های اروپايی را می‌خوانيم. بدون شك رعايت تمام آنها در يك اثر امكان‌پذير نيست. زيرا حتی برخی از آنها با هم سازگاری ندارند. بهترين حالت اين است كه از ميان آنها، قواعد خود را برگزينيم و به كار بندیم  و اگر زماني در هايكو‌های خود به تكرار رسيديم، قواعد جديد‌ی را اعمال كنيم. خواندن آثار بزرگان و تمرين، هميشه بهترين راه تسلط بر قواعد است. ۱- هميشه تعداد هجاهای هايكوی خود را بشماريد. 2- هفده هجا را در يك سطر بنويسيد. 3- هفده هجا را در سه سطر بنويسيد. 4- هفده هجا را در سه بند به ترتيب پنج، هفت و پنج هجايی بنويسيد. (قالب استاندارد ...