خلاصه داستان:
قهرمان داستان جوانی به نام توشی کاکه، که دارای فضل و عقل و درایت بوده است از طرف حاکم یاماتو (نام باستانی سرزمین ژاپن) برای آموختن علم و فنون جدید همراه با ملازمان و همراهان با سه کشتی به سرزمین چین اعزام می شود. در راه چین دریا طوفانی می شود و از سه کشتی، دو کشتی غرق می شوند و تنها یک کشتی که توشی کاکه سوار آن بوده سالم می ماند و توشی کاکه جان سالم به ساحل می رسد. اما ساحلی که توشی کاکه به آن می رسد و از آب گرفته می شود ساحل چین نه بلکه ساحل کشور هاشی است. ۱
بعد از رسیدن به ساحل معجزات خاصی رخ می دهد و اسب سفیدی توشی کاکه را سوار کرده به داخل جنگل درختان زیتون تلخ می برد.
در داخل جنگل به سه مرد برمی خورد که پوست پلنگ زیرشان انداخته اند مشغول نواختن کوتو هستند. سه مرد از توشی کاکه می پرسند که از کجا آمده است. توشی کاکه می گوید از سرزمین سلطنتی ژآپن آمده و سرگذشت خود را برای سه مرد بازگو می کند. سه مرد با اظهار همدردی با توشی کاکه می گویند که یک مأمنی در اختیار وی می گذارند و به علاوه یک پوست پلنگی به عنوان زیرانداز به وی می دهند.
توشی کاکه در مدتی که با سه مرد زندگی می کند همه آهنگ های کوتو را بدون کم و کاست از سه مرد یاد می گیرد و هر روز وقت خود را با نواختن کوتو سپری می کند.
توشی کاکه در سرزمین هاشی، به دیدار آشورا می رود و از او چوب مرغوب جهت ساختن کوتو را دریافت می کند.۲
توشی کاکه از جوب درختی که از آشورا دریافت می کند سی ساز کوتو می سازد. برای حمل این همه کوتو گاهی نیروهای غیبی به کمک توشی کاکه می آیند. توشی کاکه ۲۳ سال در سرزمسن هاشی می ماند از ۳۰ کوتویی که از چوب زیتون تلخ ساخته ۷ تایش را به نیروهای غیبی ای که هنگام اقامتش با آن ها همدم بوده به آن ها اهدا می کند.
بعد از ۲۳ سال توشی کاکه به سرزمین مادری خود برمی گردد. چند سال قبل از برگشتن وی والدینش که سال ها چشم به راه وی بودند از دنیا می روند. از طرف حاکم استقبال می شود و از او درخواست می شود به کار آموزش کوتو و علم و معرفت بپردازد. سپس توشی کاکه با دختر یکی از خاندان بزرگ وصلت می بندد و صاحب دختری می شود. وقتی دخترش به چهار سالگی می رسد آموزش کوتو به دخترش را آغاز می کند. دختر توشی کاکه به زودی تمامی فنون نوازندگی کوتو را از پدر یاد می گیرد.
در ۱۵ سالگی زن توشی کاکه چشم از جهان فرو می بندد. چندی نمی گذرد که خود توشی کاکه نیز در غم و اندوه زن از دست رفته اش زندگی اش را کوتاه می بیند. او ضمن توصیه ی مهمی به دخترش می گوید که ۲ ساز کوتویی که از سرزمین هاشی آورده است دارای نیروی فوق العاده ای هستند و در صورت احساس خطر با نواختن آن می تواند خطر را از خود دور کند، رخت از جهان فرو می بندد.
بعد از مرگ پدر دایه دخترش نیز فوت می کند. دختر توشی کاکه پیرزنی را که از قدیم برای دایه اش کار می کرده را به خدمت می گیرد و از پیرزن می خواهد از میراث پدر چیزهای ارزشمند را برای امرار معاش بفروشد. خودش نیز کارش نواختن کوتو است.

در یکی از روزها که دختر مشغول نواختن کوتو است، پسر وزیر که از آن نزدیکی ها عبور می کند مجذوب آهنگ دلنواز کوتو و همچنین زیبایی دختر توشی کاکه می شود.
او ضمن دیدار با دختر دلبسته وی می شود و با او عهد موقت می بندد. اما دیدار آن دو بعد از آن علی رغم خواست هردو به خاطر سختگیری های وزیر برای پسرش امکان پذیر نمی شود.
دختر توشی کاکه بعد از نه ماه پسری به دنیا می آورد و همراه با پیرزنی که به خدمت گرفته بزرگش می کند. پسر بعد از اینکه بزرگ می شود از مادرش فنون نوازندگی کوتو را یاد می گیرد. بعد از فوت پیرزن پسر دختر توشی کاکه از بابت مادرش احساس مسئولیت می کند و امرار معاششان ماهیگری می کند.
بعد از مدتی آن ها به غاری که در داخل جنگل پر از میوه و ریشه گیاهان خوردنی است نقل مکان می کنند. چند سالی را نیز در آن جا سپری می کنند که در جنگل نیز حیواناتی از قبیل میون برای آن ها میوه می آورند.
روزی آشوبی برپا می شود و جنگل نیز پر از سامورایی های جنگجو می شود. سامورایی ها در جنگل نیز آشوب به پا می کنند و میو ه ها و جانوران جنگل را برای خورد و خوراکشان استفاده می کنند. پسر و مادر از ترس جانشان به غارشان پناه می برند. در این حین مادر به یاد توصیه پدرش می افتد و برای رفع بلا کوتو می نوازد. با صدای مهیبی که از کوتو بلند می شود کوهها به حرکت در می آیند و غرش غریبی بلند می شود. سامورایی ها از ترس جانشان پا به فرار می گذارند. از قضا پسر وزیر نیز این صدا را می شنود و برای کشف چیستی صدا به طرف غار می رود. او با پسرکی برخورد می کند و از چرایی زندگی آن ها در چنین غاری دور از همه می پرسد. پسرک نیز از سرگذشت زندگی شان می گوید. در حین صحبت های پسرک، پسر وزیر متوجه می شود که این پسرک، پسر خودش است از همان دختری است که سال ها پیش با او عهد بسته بود. ولی او به روی خود نمی آورد و از پسرک می پرسد که آیا مایل به بازگشت به شهر هستند یا نه. پسرک پیش مادرش به غار می رود و بعد از نظرخواهی از مادرش جواب منفی شان را به پسر وزیر که هنوز نمی داند پدر واقعی است می دهد.
روز بعد دوباره پسر وزیر با ۲ تن از سامورایی های ملازم عازم غار می شود و این بار خود با زنش روبرو می شود و از علت پیدا نشدن خود بعد از آن دیدارشان را جلوگیری پدرش عنوان می کند. او همچنین می گوید که بعد از مرگ پدرش چند سال پیش توانسته به خانه شان سر بزند اما آثاری از او نیافته است.
پسر وزیر می گوید خانه ای برای اقامت آن ها در شهر برایشان تدارک دیده است و مستقیما از زن و فرزندش درخواست می کند با او به شهر بروند. زنش در آغاز قبول نمی کند اما با اصرار شوهرش و فرزندش قبول می کند به شهر بروند. زن و فرزند پسر وزیر بعد از مراجعت به شهر با او زندگی می کنند و هنر نوازندگی کوتوی آن ها را زبانزد خاص و عام می کند.
—————————————————————————
۱-هاشی اسم سرزمین پارس است که چینی ها به آن نام می خواندند.
۲-(گفته می شود آشورا همان اهورا مزدای پارسیان باستان است که در هند به آن آسورا می گویند و در بودایی به صورت آشورا در آمده است.)

چند روز پیش، آشنایی گفت در روزنامه نوشته بود یکی از نویسندگان ژاپنی فوت کرده است. آن آشنا اسم نویسنده را نمی­دانست و من هم به چیزی نشنیده بودم، بنابراین به وبلاگ استاد شیماموُرا مراجعه کردم، زیرا می­دانستم آخرین اخبار ادبیات ژاپن همیشه در این وبلاگ هست. آخرین نوشته استاد شیماموُرا این بود:

« هیساشی اینوئوُئه، پریروز در گذشت.

او از لحاظ کاری برای من چنان داشتن عمویی بود.

در هر صورت بسیار زود بود. باز یک ژاپنی دیگر که وجودش افتخاری در جهان بود، رفت.

از صمیم دل برایش سعادت آن دنیا را آرزو می­کنم. »

هیساشی اینوئوُئه ( 井上ひさし/Inoue Hisashi ) داستان نویس، نمایشنامه نویس و نویسنده برنامه­ های رادیو تلویزیونی بود که علاوه بر کار در رادیو و تلویزیون، مسؤلیت ­هایی مانند عضو هیئت مدیره انجمن نمایش نامه نویسان ژاپن، عضو هیئت مدیره هنرمندان ژاپن و چهارمین رئیس انجمن قلم ژاپن را هم بر عهده داشت.

در هفده نوامبر سال ۱۹۳۴ در شهرستان یاماگاتا به دنیا آمد. پدرش را در پنج سالگی از دست داد و بعد از آن توسط ناپدری مورد اذیت و آزار قرار گرفت. مادرش که بعد از فرار ناپدری­ اش از لحاظ مالی تحت فشار قرار گرفته بود، سرانجام او را به مرکز نگهداری کودکان بی سرپرست تحویل داد که زیر نظر کلیسایی کاتولیک اداره می­شد. همانجا او غسل تعمید داده شد.

بعد از چندین بار اقدام برای پذیرش در دانشگاه­های مختلف سرانجام به تحصیل در رشته زبان آلمانی پرداخت اما این رشته چندان مورد علاقه ­اش نبود. سرانجام هم رشته ­اش را به زبان فرانسه تغییر داد و از همین زمان در کنار تحصیل به نوشتن نمایش نامه برای سالن نمایشی در آساکوسایِ توکیو پرداخت. بعد از فارغ التحصیلی هم به استخدام رادیو و تلویزیون در آمد و کار نوشتن را بطور حرفه ­ای دنبال کرد.

هرچند او بعد از جنگ خود را به عنوان صلح طلب طرفدار مردم سالاری معرفی می­کرد اما افشاء خشونت زیاد او در خانواده جنجال خبری زیادی به پا کرد. همسر سابقش کتابی با عنوان « خانه­ای که شوُرا در آن زندگی می­کند » منتشر کرد. شوُرا نام یکی از اهریمنان هندی و نماد خشونت و آزار است. همسرش در این کتاب نوشته بود که هیساشی تا بدان حد او را مورد ضرب و شتم قرار می­دهد که استخوانش ترک برداشته و از بینی و گوشش خون جاری شده است. بعد از آن مطالب زیادی در مورد خشونت هیساشی نوشته شد و حتی گاه این مسائل در آثار خود او هم نمود پیدا کرد. یک بار نزد یک انجمن حمایت از حیوانات اعتراف کرد که در دوره کودکی روی گربه­ها نفت می­ریخته، آنها را آتش می­زده و از بالای فانوس دریایی به پایین پرت می­کرده است.

به گروه­های چپی تعلق داشت و بعد از جنگ خواهان پذیرفتن مسؤلیت جنگ توسط امپراتور بود. به همین دلیل بارها از سوی گروه­های راست گرا تهدید شد. یک بار در جواب تلفن یکی از اعضاء این گروه ها، پرسیده بود « تو که حامی امپراتوری می­توانی شجره نامه امپراتور را از حفظ بیان کنی؟ من می­توانم. »

به حزب کمونیست ژاپن گرایش داشت و کتاب مصاحبه با رهبر حزب کمونیست ژاپن را منتشر کرد. یکی از فراخوانان شکل گیری « انجمن بند نه » بود. بند نه قانون اساسی ژاپن، در جهت تحقق صلحی جهانی تضمین می­دهد که این کشور برای همیشه از تهدید با توان نظامی و کاربرد توان نظامی اجتناب خواهد کرد. همچنین برای رسیدن به هدف ذکر شده، ژاپن را از داشتن نیروهای زمینی، دریایی و هوایی برای جنگ طلبی بر حذر می­دارد. انجمن بند نه شکل گرفت تا بر حسن اجراب این بند نظارت کند و مانع از نقض آن توسط دولت ژاپن شود. این انجمن تا کنون بیانیه­های شدید الحنی در رابطه با جنگ عراق صادر کرده است.

هیساشی سرانجام به خاطر بیماری سرطان روز نهم آوریل ۲۰۱۰ در سن هفتاد شش سالگی در گذشت. از آثار او می­توان به « یازده گربه »، « طبل را بکوب، نی را بزن »، « یازده نفر از شهر نکوجارا »، « جزیره غیر منتظره و تصادفی » و … را نام برد. در طول نویسندگی­اش جوایز متعددی گرفت که بعضی از آنها عبارتند: جایزه نائوکی، جایزه آساهی، جایزه یومی­ئوری، جایزه کیکوُچی کان و ….

]]> http://japanstudies.ir/1389/02/07/inoue-hisashi/feed/ 0 http://japanstudies.ir/1388/12/21/persian-and-japanese/ http://japanstudies.ir/1388/12/21/persian-and-japanese/#comments Fri, 12 Mar 2010 18:21:21 +0000 admin http://japanstudies.ir/?p=800 سید آیت حسینی، دانشجوی دکترای علوم زبان و اطلاعات دانشگاه توکیو: پژوهش حاضر با هدف آشکار ساختن تفاوت‌های نظام آهنگ زبان فارسی و نظام آهنگ زبان ژاپنی، برای استفاده در گستره‌های زبان‌شناسی مقابله‌ای و آموزش زبان انجام پذیرفت. نخست یک توصیف مرجع از نظام آهنگ هریک از دو زبان در چارچوب نظریه تحقیق برگزیده شد…

عنوان : بررسی مقابله‌ای نظام آهنگ فارسی و ژاپنی با نگاهی به تکیه زیر و بمی هسته‌ای در دو زبان

عنوان (انگلیسی) :A Contrastive Analysis of Persian and Japanese Intonation Systems نشریه : پژوهش زبان های خارجی شماره : پژوهش زبان های خارجی : نشریه (۵۴) نویسنده : سیدآیت حسینی، محمود بی‌جن‌خان، رضا مقدم کیا تاریخ : ‏۱۳۸۸/۱۰/۲۸ کلمات کلیدی :
ژاپنی،تکیة زیروبمی هسته‌ای،آهنگ،ضریب همبستگی،فارسی،نواخت کلمات کلیدی (انگلیسی) :
Correlation Coefficient,Persian,Intonation,Tone,Nuclear Pitch Accent,Japanese چکیده :
پژوهش حاضر با هدف آشکار ساختن تفاوت‌های نظام آهنگ زبان فارسی و نظام آهنگ زبان ژاپنی، برای استفاده در گستره‌های زبان‌شناسی مقابله‌ای و آموزش زبان انجام پذیرفت. نخست یک توصیف مرجع از نظام آهنگ هریک از دو زبان در چارچوب نظریه تحقیق برگزیده شد و نظام آهنگ دو زبان در قالب این دو توصیف مطالعه و مقابله شد و تفاوتی ساختاری بین دو زبان در قالب یک فرضیه برای تحقیق مطرح شد که عبارت بود از وجود تکیة ‌زیر و بمی هسته‌ای Nuclear Pitch Accent (NPA) در فارسی و عدم وجود آن در ژاپنی. سپس داده‌هایی که نمایندة کلیة ساخت‌های نواختی وکلیة الگوهای آهنگی دو زبان بودند، جمع‌آوری شد و از پنج دانشجوی زبان ژاپنی در ایران و پنج دانشجوی زبان فارسی در ژاپن خواسته شد تا تمامی داده‌ها را در محیط آزمایشگاهی بخوانند. پس از بررسی و تجزیه و تحلیل منحنی‌های زیر و بمی پاره‌گفتارهای ضبط شده، مشخص شد که در هر گروه آهنگی فارسی یکی از گروه‌های تکیه‌ای دارندة تکیة ‌زیر و بمی هسته‌ای است و برجسته‌تر از سایر گروه‌ها ادراک می‌شود. درحالی‌که در زبان ژاپنی تکیة‌ واژگانی کلیة کلمات در کلام تظاهر می‎‌یابند و هیچ واحدی برجسته‌تر از سایر واحدها تولید و ادراک نمی‌شود. چکیده (انگلیسی) :
This research was conducted to reveal the differences between the intonation systems of Persian and Japanese languages and to be applied to the contrastive linguistics and language teaching fields. First,a description of the intonation system in the Autosegmental-Metrical Phonology framework was chosen as reference for each language. Based on these two descriptions, the intonations of the two languages were studied and compared, and finally one difference between the two systems was pointed out in a hypothesis. Data representing all tonal structures and intonational patterns of Persian and Japanese were then collected. Five Japanese students of Persian language and five Iranian students of Japanese language were asked to read the data in the lab environment. Analysis of pitch contours of the recorded utterances proved the established hypothesis that Persian language uses the nuclear pitch-accent while there is not such a phenomenon in Japanese.

شعر امپراطور درباره “نور”  که در روز شعرخوانی سال نو خوانده شد.

امپراطور آکی هیتو در شعری که در مراسم شعرخوانی سال نو در قصر امپراطوری خواند صحنه ای را توصیف کرده بود که هنگام قدم زدن در باغ قصر امپراطوری می بیند .

موضوع اشعار امسال که به سبک واکا-معمولا ۳۱ هجایی و ۵ خطی ۵-۷-۵-۷-۷سروده می‌شود- “نور” بود .

از مجموع ۲۳۳۴۶ شعر که عموم مردم فرستادند و ده نفر که اشعارشان انتخاب شد در جشنی با حضور امپراطور و ملکه و دیگر اعضای خانواده امپراطوری شرکت کردند.

شعر امپراطور :

آنجا که پرتو نور آفتاب
از میان درختان می گذرد
راهی می بینم
پوشیده از برگ‌های ریخته
و انبوه علف‌های سبز روییده

ملکه میچیکو احساس خود را از لحظه پیاده روی با امپراطور در قصر امپراتوری در اول غروب با نورکمرنگ روز در اواخر آوریل بیان کرده بود.

امپراتور و همسرش پنجاهمین سالگرد ازدواجشان را در آن ماه جشن گرفته بودند.

شعر ملکه:

هرگاه که در کنار تو گام برمی‌دارم
جاده انگار تا دوردست‌ها امتداد می یابد
و حالا با اینکه هنگام غروب است
اما هنوز می درخشد
در دوردست‌ها نوری

ولیعهد ناروهیتو احساسات خود را از دیدن طلوع آفتاب میان دریای ابرها بر فراز کوه فوجی –بلندترین قله ژاپن- در تابستان ۲۰۰۸ به یاد می اورد.

شاهزاده ماساکو در شعرش احساساتش را از دیدن نور افتاب یک صبح زمستانی که بر سطح برکه میدرخشید -هنگامی که در ایالت اکاساکا محل اقامت ولیعهد بود-بیان کرده بود.

شعر دیگری که در مراسم خوانده شد از کونیکو مورواکی  زن خانه دار ۶۹ ساله ای از ساکایی که  حس نورش را از سفری به زادگاهش کوماموتو با خانواده در اواخر جولای توصیف کرده بود   از آنجا که موضوع “نور ” بود و موریواکی که  هفت یا هشت سالی میشود که بدلیل بیماری نابینا شده است مردد بود که شعرش را بفرستد یا نه اما  پسرش با ارسال قطعه ای باعث شد که نظرش عوض شود.

ناوشی موریواکی پسر ۳۹ ساله اش گفت :”مادرم میدانست که نور چگونه ست هرچنداکنون نمیتواند ببیند. من فکرکردم میتواند از زاویه دیگری شعری بیافریند. ”
با توجه به گزارش آژانس خانواده امپراتوری از ۲۳۳۴۶ شعر ارسال شده ۱۷۲ شعر از ۲۰ کشور از جمله ایالات متحده آمریکا، برزیل ، کانادا و کره جنوبی فرستاده شده بود.

گفت که سابقه خیلی خوبی از حضور دانشجوهای ایرانی در دانشگاههای ژاپن هست و دانشجوهای ایرانی اساسا باهوش و با استعداد هستند به علاوه که بر اساس تجربه شخصی او زبان ژاپنی را هم خیلی خوب و سریع یاد می گیرند. بعد اشاره کرد به عکسی که پشت سر من بود . تصویری بود از خانم سگوچی با یک خانم جوان ایرانی .

گفت که ایشان خانم نظام مافی از فارغ التحصیلان دکتری IT دانشگاه ماست که از بعد فارغ التحصیلی از دانشگاه تا کنون در شرکت پاناسونیک مشغول به کار است. طوری از کار در شرکت پاناسونیک حرف می زد که از صحبتهای ایشان کاملا محسوس بود که چقدر مدیریت دانشگاه از اینکه امکان کار فارغ التحصیلانش در شرکتی همچون پاناسونیک فراهم شود خوشحال و راضی است .

***

۲- حدود یکسال بعد یک روز بعد از ظهر بعد از کلاس، خانم سگوچی را با حالتی سراسیمه و تقریباً پریشان در مقابل دفترش دیدم. تا مرا دید صدا زد و شروع به صحبت کرد .

در صدایش “لرزش” بود. گمان کردم خبر بدی را می خواهد بدهد . گفت : یکی از فارغ التحصیلان ایرانی دانشگاه برنده عالی ترین نشان ادبی کشور ژاپن شده . نشانی که تا کنون هیچ یک از فارغ التحصیلان دانشگاه کوبه، به چنین نشانی دست پیدا نکرده است .

متوجه شدم که التهاب چهره خانم سگوچی از نارحتی نیست بلکه از خوشحالی است . روحیه ژاپنی ، روحیه حساسی است و این حساسیت در مواقع شادی یا ناراحتی زیاده از حد ، کاملا در چهره قابل تشخیص است . توضیح داد که خانم نظام مافی با اینکه در رشته مهندسی مشغول به تحصیل بوده اما زبان ژاپنی را در سطحی فرا گرفته که یک کتاب رمان به زبان ژاپنی نوشته و منتشر کرده است.

او این کتاب را با خط کانجی(۱) نوشته و پس از ۱۰۸ سال این اوّلین باری است که یک فرد غیر ژاپنی و غیر چینی موفق به کسب نشان ادبی بونگاکو کایشین جین (文學界新人賞/ぶんがくかいしんじんしょう) می شود .«خیلی خوشحالم که این جایزه ادبی رو یکی از فارغ التحصیلان دانشگاه ما کسب کرده » جمله ای بود که دوبار و با همان حالت هیجان زده و ملتهب تکرار کرد.

اصلاً برایم قابل باور نبود که یکی از اساتید دانشگاه از شنیدن خبر موفّقیت یکی از فارغ التحصیلان چنین برافروخته و احساساتی شود….

***

۳- هفته پیش ایمیلی دریافت کردم از اکویاماسان ، دوست عزیزی که بعد از پایان تحصیلاتش در گروه سازه ، در یکی از شرکتهای فنی – مهندسی در شهر اوساکا مشغول به کار است . متن ایمیل به این شرح بود :

سلام اسلامی سان ،خوبی ؟

حدود یک هفته است که بعد از ظهرها دارم کتاب داستانی که یکی از هموطنانت نوشته را می خوانم . خوب است بدانی که ایشان خانمی است که با وجود ایرانی بودن و با وجود تحصیل در رشته مهندسی کامپیوتر ، توانسته کتاب داستانش را با خط کانجی بنویسد و منتشر کند . ایشان هم اکنون در پاناسونیک دُبی کار می کند . فعلاً مشغول خواندن این کتابم و در حال آشنایی با فرهنگ و رسوم کشورت هستم . اولین فرصتی که ببینمت در مورد داستان ها با هم صحبت می کنیم – اکویاماسان .

***************************

۴- دیشب اکویاماسان به منزل ما آمده بود و کتاب «کاغذ سفید»شیرین نظام مافی را برای ما با خود به همراه آورده بود .از دیدن کتاب با خط سخت کانجی جداً احساس لذت کردم .

مشتاق شنیدن داستان از زبان یک خواننده ژاپنی بودم . توضیح داد که: « کتاب مشتمل بر دو داستان است . اوّلی داستان یک دختر افغانی است که مادرش در افغانستان و بدست طالبان کشته شده است .او به ژاپن می آید و در ژاپن با مشکلات زیادی مواجه است . اما دانشجویان ایرانی که زبان فارسیِ دَریِ او را می فهمند به او کمک می کنند تا بر مشکلات زندگی جدید غالب شود .

او مشغول زندگی در ژاپن است که پس از چند سال به او خبر می رسد که پدر او نیز به دست طالبان کشته شده است . دختر افغانی تصمیم به برگشت به کشور خود می گیرد . او فکر می کند که دیگر نمی خواهد در ژاپن زندگی کند و می خواهد در همان کشوری بمیرد که پدر و مادرش در آنجا کشته شده اند. داستان در فرودگاه کانسای تمام می شود . داستان دوم داستان عشق یک پسر و دختر جوان است که در حوالی تهران زندگی می کنند .»

اکویاماسان می گفت :« اسلامی، من نمی دانستم که در ایران دخترها و پسرها در دبیرستانهای جدا از هم درس می خوانند»(!). گفتم :بله. گفت: در اینجا خوانده ام که اگر دختر و پسری بخواهند همدیگر را ببینند و با هم قرار ملاقات بگذارند و کسی آنها را در حین ملاقات ببیند می گوید « اَسو تغو فورو را »(استغفرالله !).  گفتم اینجا نوشته ؟!! . اکویاماسان توضیح داد که «من فهمیده ام در تهران خیابانی است  بلند از شمال تا جنوب تهران که هر دو سمت آن را چنارهای بلند شبیه درختان بامبوی بلند ژاپنی گرفته و حالت تونلی از درخت را پیدا کرده … من خیلی دوست دارم این خیابان را ببینم.
چند عکسی از خیابان ولی عصر را از اینترنت با هم دیدیم ….

**************************************
۵- متخصّصان ایرانی در نقاط مختلف دنیا  نبوغ، هوش و استعداد ایرانی را بارها به مَنصه ظهور رسانده اند. بارها از اساتید مختلف شنیده ام که در سابقۀ ذهنیِ آنها دانشجویِ ایرانی یعنی «دانشجوی خوب».

هم اکنون متخصصان ایرانی زیادی در نقاط مختلف دنیا و در کشورهای مختلف هستند که بسیاری در کارِ خود از بهترین ها محسوب می شوند .  آفتابِ مهربانی(۲)،امید که سایه اش را چنان بگستراند که آداب با هم بودن و در کنار هم خوب تر زیستن را بهتر بیاموزیم … که بزرگترین ذخائر و منابع هر کشور “مردمان” آن کشورند…و بسیار دریغ است اهلِ یک خانواده هر یک در گوشه ای در شهری.

——–
پای‌نوشت:
۱- ژاپنی ها در نوشتار از الفبای خود استفاده نمی کنند . خطّ کانجی (漢字)، خطّی است که ژاپن باستان از امپراطوری بزرگ چین باستان گرفته است . در آن به ازاء هر کلمه یک «نشانه» وجود دارد.

در واقع در این خط ، برای هر کلمه یک شکلِ «قراردادی» متشکل از خطوط درهم وجود دارد و خواندن آن کلمه بر اساس خواندنِ حروف نمی باشد. برای اینکه بتوانیم در ژاپن یا چین “روزنامه” بخوانیم ، بجز فراگرفتن گرامر زبان و همچنین کلمات لازم ،باید حداقل حدود ۲۰۰۰ کانجی از حفظ بود. (؟!)

ارتباط با نویسنده(محمدرضا اسلامی؛ دانشجوی رشته مهندسی سازه):

mrz_eslami[@]yahoo(.)com

]]> http://japanstudies.ir/1388/10/25/nezam-maf/feed/ 1 http://japanstudies.ir/1388/08/19/yahari/ http://japanstudies.ir/1388/08/19/yahari/#comments Tue, 10 Nov 2009 05:40:29 +0000 admin http://japanstudies.ir/?p=575

در صندلی کنار من یک مرد ایرانی و در صندلی چسبیده به بدنه هواپیما یک زن محجبه لاغر اندام، مانتو به تن و مقنعه به سر جا گرفته بودند. بعد از مدتی که از نشستن سافران در هواپیما می گذشت و منتظر پرواز بودیم، صدای اذان از جایی به گوش رسید و زن محجبه ای که در صندلی چسبیده به بدنه هواپیما جا گرفته بود با یک خوردنی که به نظرم خرما آمد روزه خود را باز کرد. زن محجبه قبل از خوردن خوردنی اش آن را به مردی که بین من و او نشسته بود تعارف کرد و مرد هم در جواب ضمن تشکر گفت که قبول باشد. بعد از آن هم چند مکالمه کوتاه بین آن دو رد و بدل شد که من نفهمیدم راجع به چه چیزی صحبت می کنند.

بالاخره بعد از یک ساعتی تاخیر هواپیما پرواز کرد. قبل از پرواز هواپیما در هواپیماهای ایران ایر آب نبات به مسافران داده می شود تا اندکی از دلهره آنان کاسته شود. در آن لحظه من همیشه یاد خاطرات دوران کودکی ام می افتم که یکی از اقوام ما هنگام سر بریدن گوسفند قند در دهان گوسفند می گذاشت.

هواپیما اندک اندک اوج می گرفت تا برسد به ارتفاع ۱۱ هزار متری. من بعد از اینکه دلهره ناشی از پرواز را آرام آرام داشتم فراموش می کردم دوباره روزنامه آساهی را برداشتم تا دوباره نگاهی به صفحات آن بیندازم. بعد از لحظاتی مطالعه روزنامه ناگهان خانمی که در صندلی ردیف عقب نشسته بود، رو به من کرد و گفت” ببخشید واقعا می فهمید چی نوشته؟”

من که ۱۳ سال است با زبان ژاپنی سرو کار دارم و با این سوالات زیاد مواجهه شده ام با خونسردی جواب دادم که بله من زبان ژاپنی خوانده ام و تخصصم بوده است و در خواندن روزنامه ژاپنی مشکلی ندارم. خانم صندلی پشتی که وسط دو دختر خانم جوان نشسته بود. اندکی جا خورد و این بار جدیت کلام خود را بیشتر کرد و گفت که از چند لحظه پیش دیده من روزنامه می خوانم و برایش سوال بوده که واقعا من مطالب آن را می فهمم یا نه. چندین بار می خواسته بپرسد اما دخترش جلویش را گرفته و گفته مامان عیبه.

خوشبختانه یک جلد از کتاب “برگی در سایه” ترجمه شعر معاصر ژاپن که اخیرا انجام داده ام پیشم بود به آن خانم ناشناس تقدیم کردم و آرزو کردم که فرصتی باشد تا هرچند اندک ایشان نیز با فرهنگ و ادبیات ژاپن آشنا شوند. او نیز تشکر کرد و متعجب از اینکه انتظار چنین نتیجه ای از یک جمله خود را نداشته است.

آن خانم و دو دوخترش عازم سفر ده روزه به چین بودند. در فرودگاه پکن از من خداحافظی کرده هواپیما را به طرف پکن مه آلود ترک کردند.
آن خانم انگیزه من از خواندن زبان ژاپنی پرسید و اینکه چرا زبان دیگری نخوانده ام. در برابر این سوال و اینکه چطور باید به آن پاسخ داد مدتهاست که فکر کرده ام. شاید به اندازه عمری که صرف یادگیری این زبان کرده ام. گاهی فکر می کنم که لازم نیست وقت خود را جهت توجیه آدمهایی که فکر می کنند باید از راهی که همه می روند رفت صرف کنم. گاهی هم سرحال هستم و حس می کنم بهتر است کمی صحبت کنم و از مصاحبت با دیگران لذت ببرم.

برخلاف ژاپنی ها، ایرانی ها خوشبختانه ارتباط با همه کس در همه جا را دوست دارند و همیشه در حال گپ و گفتگو هستند. اوقاتی که کمی مصاحبت با دیگران را برای خود مفید می دانم و یا اینکه احساس می کنم وظیفه دارم دیگران را از کاری که انجام می دهم آگاه کنم در جواب این سوال معمولا پاسخ می دهم که خواندن زبان ژاپنی و آشنایی با کشور ژاپن و فرهنگ و ادبیات ژاپن تاثیر عمیقی روی زندگی من داشته است و این که با یک نوع طرز تفکر، زندگی و آداب و رسوم دیگر آشنا شده ام و جنبه دیگری از چگونگی زندگی برایم روشن شده است برایم کفایت می کند.

بعضی وقت ها خودم از دانشجویان زبان ژاپنی همین سوال را می پرسم. این سوال برای دانشجویان سال اول تازگی دارد و آنها سعی می کنند با جدیت انگیزه خود را توضیح دهند. اما وقتی این سوال را از دانشجویان سال های بالاتر می پرسی احساس می کنند که سر به سرشان گذاشته شده است. از آن ها در طول سه چهار سالی که با این زبان درگیر بوده اند حتما دهها بار از سوال پرسیده شده است و دیگر حال و حوصله توضیح این نکته برای آن ها باقی نمانده است.

اما به نظر من این سوال که چرا زبان ژاپنی می خوانی را باید جور دیگری طرح کرد. و آن این که اگر زبان ژاپنی نمی خواندی چه حسی داشتی؟ در این صورت است که آن هایی که به واسطه یادگیری این زبان، با فرهنگ، تاریخ و ادبیات ژاپن آشنایی پیده کرده اند به این نکته پی خواهند برد که اگر این اتفاق برای آن ها نمی افتاد چه فرصت ارزشمندی را از دست داده بودند.

ماتسوئو باشو

نخستین بند از کتاب « پاره نبشته ­هایِ درون توبره پشتی»[۱] باشو به نوعی فلسفه زندگی و شاعری او و به نوعی شاید فلسفه ادبیات و هنر او باشد. این کتاب ره آورد یکی از سفرهای او در سال ۱۶۸۷ است.

百骸九竅の中に物有、かりに名付て風羅坊といふ。誠にうすものゝかぜに破れやすからん事をいふにやあらむ。かれ狂句を好 こと久し。終に生涯の [۱]はかりことゝなす。ある時は倦て放擲せん事をおもひ、ある時はすゝむで人にかたむ事をほこり、是非胸中にたゝかふて、是が爲に身安からず。しばらく身を立む事をねがへども、これが爲にさへられ、暫ク學で愚を曉ン事 をおもへども、是が爲に破られ、つゐに無能無藝にして只此一筋に繋る。西行の和哥における、宗祇の連哥における、雪舟の繪における、利休が茶における、其 貫道する物は一なり。しかも風雅におけるもの造化にしたがひて四時を友とす。見る處花にあらずといふ事なし。おもふ所月にあらずといふ事なし。像、花にあ らざる時は夷狄にひとし。心、花にあらざる時は鳥獸に類ス。夷狄を出、鳥獸を離れて、造化にしたがひ造化にかへれとなり

راه فوُگا[۲]

« در چیزی که از صدها استخوان و نه منفذ شکل گرفته است، روح مقیم شد و انسان شکل گرفت. اگر بخواهم آن را نامی بگذارم، فوُرابو[۳] می­گویم. زیرا چنانکه پارچه ­ای نازک در باد به آسانی پاره می­شود، آن هم بی فرجام خواهد بود.

فوُرابو زمانی دراز من را به آموختن و دمخور شدن با هایکای واداشت تا سرانجام هایکای را کار زندگیم قرار دادم. زمانی زده شدم و خواستم تمامش کنم، زمانی در آفرینش هایکای سخت کوشیدم، و از سر شدن بر دیگران به خودستایی اندیشیدم؛ این چنین به انجام آن و این اندیشیدم و رنج بردم و به این جهت تن و جانم آرامش و قرار نیافت.

یک بار اندیشیدم چونان مردمان عادی برای به دست آوردن شهرت و مقام بکوشم اما تعلق خاطرم به هایکای مانع شد. بار دیگر اندیشیدم علم بیابم و از حماقت خودم رهایی یابم اما آن هم به خاطر اندیشیدن به هایکای محقق نشد. سرانجام بی هیچ فن و هیچ دانشی، نصیبم تنها کار مرتبط با راهِ هایکای شد.

در واکای سایگیو[۴]، در رِنگایِ سوگی[۵]، در نقاشی سِشّوُ[۶] و در چای ریکی­ئوُ[۷]؛ در بستر همه نوعی فوُگا وجود دارد. اما هدف فوُگا احترام به طبیعت و دوست شدن با چشم اندازهای بهار، تابستان، پاییز و زمستان است.

چون در چنین موقعیتی بیاستند، همه آنچه به چشم می ­آید، نمی­ توان گفت چون گل زیبا نیست و آنچه به دل می­ آید، نمی­ توان گفت چون ماه پالوده نیست. اگر صورت آنچه به چشم می­ بیند، چون گل زیبا نباشد، آن شخص چون ددان است و اگر آنچه می­ اندیشد، چون ماه پالوده نباشد، آن شخص از جنس هیولا است.

بنابراین می گویم، انسان بودن خارج شدن از موقعیت ددان، فاصله گرفتن از درجه هیولاها، احترام به طبیعت و تابع طبیعت بودن است

[۱] 『笈の小文』/Oi no kobumi

[2] 風雅/Fūga : شاید هیچ کلمه ­ای در فارسی به تنهایی نشان دهنده معنی این کلمه نباشد. آن راه ادبیات، نقاشی و سایر هنرها است. اما معنی آن ظرافت، زیبایی، ذوق و چیزی عالی در مسیر ظرافت و زیبایی خواهد بود.

[۳] 風羅坊/Fūrabo : از سه کانجیِ باد، پارچه نازک و راهب تشکیل شده است. یکی دیگر از نام­ های باشو همین فوُرابو است.

[۴] 西行/Saigyō (۱۱۱۸ – ۱۱۹۰ ) : راهب و شاعر اواخر دوره هیان و اوایل دوره کاماکوُرا. او در ابتدا ساموُرایی بود اما با احساس ناپایداری دنیا، ترک خانه کرد و راهب شد. واکا ( 和歌/Waka ) به معنی شعر ژاپنی است و بیشتر به شکل شعرهای سی و یک هجایی به صورت ۵/۷/۵/۷/۷ است.

[۵] 宗祗/Sōgi ( 1421 – ۱۵۰۲ ) : شاعر رِنگا ( 連歌/Renga ) در اواخر دوره موُروماچی. درباره رِنگا در ادامه مطلب توضیح داده شده است.

[۶] 雪舟/Seshshū ( ۱۴۲۰ – ۱۵۰۸ ) : راهب نقاش در نیمه دوم دوره موُروماچی. بزرگترین استاد نقاشی آب مرکب است.

[۷] 千利休/Sen no rikyū ( ۱۵۲۲ – ۱۵۹۱ ) : استاد چای دوره آزوُچی مومویاما. بزرگترین استاد مراسم چای در تاریخ ژاپن است. سرانجام به خاطر خشم هیده­یوشی با خودکشی به زندگیش پایان داد.

ارتباط با نویسنده: zakerig{@}yahoo{.}co.jp

تاریخچه روابط دو کشور

هشتاد سال از برقراری رابطه رسمی دیپلماتیک بین ایران و ژاپن می‌گذرد. اما از قرن‌ها پیش از آن، ژاپنی‌ها از طریق متون چینی با امپراطوری ایران و فرهنگ و تمدن آن کم و بیش آشنا شده بوده ‌اند.

آشنایی ایرانیان با کشور ژاپن، به اواسط دوران قاجار بازمی‌گردد. تا جایی که بر نگارنده معلوم است، پیش از آن، در دوران صفویه، سفیر شاه سلیمان صفوی در سیام (تایلند) در کتاب سفرنامه‌اش “سفینه سلیمانی” اشاره‌‌هایی به  کشور ژاپن، شرایط اقلیمی و مردمان آن کرده است.  پس از آن، میرزا ابراهیم صحاف‌باشی مشاهدات خود از سفر به مشرق دور به سال ۱۸۹۷ را، در سفرنامه خود آورده است که حدود ده صفحه از آن به کشور ژاپن اختصاص دارد. تا اینکه در سفرنامه  مهدی‌قلی هدایت (مخبرالسلطنه) که به همراه میرزا علی‏اصغرخان اتابک، صدر اعظمِ قاجاریان در سال ۱۹۰۳ از ژاپن دیدار کرد، اطلاعات مبسوط و ارزشمندی در مورد کشور ژاپن برای اولین بار به ایرانیان داده می‌شود.
اما مسبب اصلی آشنایی ایرانیان با ژاپن و علاقه‌مندی‌شان به این کشور، پیروزی ارتش ژاپن بر نیروی دریایی روسیه تزاری در سال ۱۹۰۵ بود. ایرانیان که همواره در جنگ با روسیه مغلوب شده بودند و بخشی از خاک خود را از دست رفته دیده بودند، از شنیدن خبر پیروزی ارتش کشوری کوچک و جزیره‌ای، بر ابرقدرت منفور روسیه شادمان شدند و برای آگاهی یافتن از اوضاع کشور ژاپن کنجکاو گشتند.

جزئیات این علاقه و کنجکاوی در جراید آن زمان انعکاس یافته است. این علاقه بدانجا رسید که حسین‌علی تاجر شیرازی در سال ۱۳۲۵ هجری قمری، منظومه‌ حماسی بلندی با نام “میکادونامه” در بحر متقارب (وزن شاهنامه) راجع به پیروزی ارتش ژاپن بر روسیه و دلاوری‌ها و سلحشوری‌های افسران ژاپنی سرود. از آن زمان تا کنون نام ژاپن همیشه بر زبان مردم و دولتمردان ایرانی جاری بوده است.
در زمان دو جنگ جهانی، مسائل مربوط به ژاپن مورد توجه ایرانیان بوده است و حادثه بمباران اتمی هیروشیما و ناگاساکی و اشغال ژاپن توسط ارتش آمریکا، در ایران بسیار مطرح شده است و می‌شود.

پیشرفت سریع صنعتی و اقتصادی ژاپن در نیمه دوم قرن بیستم، علاقه و توجه ایرانیان را به ژاپن بیش از پیش جلب کرد و باعث شد ژاپن به عنوان الگویی برای توسعه و سازندگی در ایران مطرح شود. پیش از انقلاب محمدرضا شاه از ایران با عنوان «ژاپن غرب آسیا» یاد می‌کرد و پس از انقلاب اسلامی نیز، سیاست‌مداران برجسته ایرانی، از عنوان «ژاپن اسلامی» برای الگوی توسعه مورد نظر خود یاد کرده‌اند.

نگاهی به برخی واژه‌های ژاپنی در فارسی

از زمان آشنایی ایرانیان با ژاپن تا به امروز (سال ۱۳۸۸)، نزدیک به پانصد جلد کتاب با موضوع‌های مرتبط با ژاپن در ایران منتشر شده‌ است و حدود ۲۸۰۰ عنوان مقاله در این ارتباط در مجلات و روزنامه‌های ایران به چاپ رسیده‌اند و نزدیک به ۷۲ عنوان پایان‌نامه تحصیلی در خصوص موضوعات مربوط به ژاپن در دانشگاه‌های ایران راهنمایی شده است[۴]. نیز پس از پیروزی انقلاب، فیلم‌های سینمایی و مجموعه‌های تلویزیونی متعددی از تولیدات کشور ژاپن در ایران به نمایش در‌آمده‌اند و به این‌ها باید فیلم‌های مستند، با موضوع‌های مرتبط با ژاپن را نیز افزود.
همچنین پس از شکوفایی صنعت ژاپن و نیاز آن به نیروی کار خارجی، هزاران تن از جوانان ایرانی که عمدتاً از طبقات متوسط و پایین اجتماعی به لحاظ درآمد و تحصیلات بودند، راهی ژاپن شدند و ضمن کسب آشنایی با جنبه‌هایی از فرهنگ ژاپن، خرده‌فرهنگ خاصی به وجود آوردند که بررسی و آسیب‌شناسی آن می‌تواند بسیار جالب و مفید باشد.
همه این موارد منجر به ورود برخی واژه‌های ژاپنی به زبان فارسی در سال‌های اخیر شده است. البته اغلب این واژه‌ها به صورت غیر مستقیم و با واسطه زبان‌های اروپایی به فارسی آمده‌اند. بیشتر بدین دلیل که به جز در چند سال اخیر، ایرانیانی که خواندن و نوشتن ژاپنی بدانند و در حوزه ترجمه فعال باشند بسیار اندک بوده اند.
این واژه‌ها را می‌توان در دو دسته تقسیم کرد. دسته اول واژه‌های عمومی هستند که اغلب، عناصر فرهنگی ژاپن به شمار می‌آیند و  به عنوان نمادهای کشور ژاپن، وارد سایر زبان‌های دنیا از جمله فارسی شده‌اند و به مرور بسامد وقوع نسبتاً بالایی پیدا کرده‌اند. از این دسته می‌توان به سونامی، سودوکو، ذن، هایکو، اوریگامی، گیشا، کیمونو، کامی‌کازه، نین‌جا، سامورای، یاکوزا، هاراگیری، و … اشاره کرد. دسته دوم کلماتی هستند که در حوزه‌های تخصصی به دلیل نبود معادل فارسی وارد شده‌اند مثلاً در صنعت و مدیریت واژه‌هایی نظیر کایزن، کانبان، گن‌با، پنج اس و … که متخصصان آن‌ها را بسیار به کار می‌برند و یا در ورزش‌های رزمی، واژه‌های کاراته، جودو، جوجوتسو (اغلب به شکل جوجیتسو)، کن‌دو، کاراته‌کا، جودوکا، سن‌سی، دان، تاتامی، دوجو، کاتا، کومی‌ته، کی‌آی، تاچی و … ژاپنی هستند.
طرفه آنکه پسوند اسم فاعل ساز ka – در ژاپنی که از کلمه karate، اسم فاعل karateka و یا از کلمه seiji (سیاست)، اسم فاعل seijika (سیاست‌مدار) را می‌سازد، در فارسی زایایی پیدا کرده و گاهی به اسم ورزش‌های غیرژاپنی نیز اضافه می‌شود. همچنین این پسوند را برخی به خاطر شباهت آوایی با کلمه کار فارسی، به شکل کاراته‌کار یا جودوکاران استفاده می‌کنند.

واژه‌های فارسی در زبان ژاپنی

اما حکایت واژه‌های فارسی در زبان ژاپنی کمی پیچیده‌تر و رازآلودتر است. کلمات فارسی زبان ژاپنی را به طور گسترده می‌توان به دو گروه تقسیم کرد. گروه اول کلماتی هستند که نخست، در طی سالیان دراز و عمدتاً از زبان فارسی میانه، وارد زبان چینی شده‌اند و بعد، از چینی به زبان ژاپنی راه یافته اند و دسته دوم کلماتی هستند که بیشتر، پس از قرن نوزدهم، از طریق زبان‌های اروپایی وارد زبان ژاپنی شده اند.

واژه‌هایی که از طریق چینی وارد ژاپنی شده اند
پس از قرن چهارم میلادی که بودیسم به همراه زبان و خط چینی، از چین و کره وارد ژاپن شد، ژاپنی‌ها برای اولین بار با خواندن و نوشتن آشنا شدند و به مطالعه متون مختلف چینی پرداختند. پیش از آنکه خط‌های هجانگار خود را برای نوشتن زبان ژاپنی ابداع کنند، به آموزش زبان چینی روی آوردند. در این عصر باسواد بودن، معادل چینی دانستن بود. در این دوران و ادوار بعدی، راه ورود واژه‌های چینی به ژاپنی هموار شد و هزاران واژه چینی وارد زبان ژاپنی گشت و بخش قابل توجهی از واژگان زبان ژاپنی را به خود اختصاص داد. در میان این وام‌واژه‌های چینی، طبیعتاً  کلماتی بودند که از فارسی و سایر زبان‌های ایرانی وارد چینی شده بودند.
اما شکل آوایی این کلمات و در پاره‌ای موارد معنی‌شان در این انتقال جغرافیایی و در گذر زمان، دچار دگرگونی بسیار گشته اند. کلمات فارسی در ورود به زبان چینی، برای انطباق با الگوی واجی و نوایی چینی، به خصوص با ساخت هجایی آن، تحول فراوان یافته اند. بنابراین، دور از انتظار نیست که شکل آوایی کلمات خارجی در زبان چینی، چنان دگرگون شده‌ اند، که گاهی فقط شباهت ناچیزی به شکل آوایی کلمه در زبان مبدأ دارند. مثلاً کلمه ایران را چینی‌ها امروز [yilang] تلفظ می‌کنند.
در چینی باستان و میانه، کلمات بومی چینی، اغلب تک هجایی بودند و کلماتی می‌توانستد دوهجایی باشند که آغازه، یا هسته + دنباله (rhyme) دو هجاشان، یکسان باشد. بنابراین برخی کلمات خارجی، پس از ورود به این زبان، با قواعد همگونی آغازه (Initial Harmonization) و یا همگونی انتها (Final Harmonization) به ساخت‌های قابل قبول چینی تبدیل شده اند. به جز این همگونی‌ها، قواعد و محدودیت بسیاری در کار بوده‌اند تا تلفظ کلمات خارجی را به شکالی قابل قبول در زبان چینی بدل کنند.
بدین ترتیب مثلاً کلمه بربط فارسی با ورود به زبان چینی به biba یا pipa (琵琶) تبدیل شده است [۲].
همین واژه‌ها پس از ورود به ژاپنی، با اینکه اغلب شکل نوشتاری خود را حفظ کرده اند، برای تطابق با ساخت واجی زبان ژاپنی، دوباره متحول شده اند و شکل جدیدی یافته اند. به عنوان نمونه، در مثال فوق، biba (琵琶) با ورود به ژاپنی، به شکل biwa درآمده است. بی‌وا نام یکی از سازهای سنتی ژاپن است که در اصل، شکل دگرگون شده ساز ایرانی بربط بوده، که از مسیر جاده ابریشم و از طریق چین وارد ژاپن شده است.
از میان کلمات ژاپنی که ریشه فارسی دارند، علاوه بر کلمه بربط، می‌توان به موارد زیر نیز اشاره کرد:

(ichijiku (無花果 “انجیر”
از کلمه انجیر [anji:r] فارسی. این کلمه فارسی در زبان چینی، با سه نگاره (کانجی) چینی 映日果  نوشته شده است که تلفظ این کلمه یعنی [ying jih kuo]  را نشان می‌دادند که [kuo] به معنی میوه است. بعدها در زبان ژاپنی، با حفظ تلفظ، نگاره‌های دیگری برای این کلمه برگزیدند. نگاره‌هایی که ژاپنی‌ها، ای‌چی‌جی‌کو (انجیر) را با آن می‌نویسند (無花果) به معنی میوه بدون گل است. زیرا میوه انجیر بدون گل دادن و حتی پیش از رویش برگ، بر درخت ظاهر می‌شود. ظاهراً درخت انجیر گیاه بومی منطقه آسیای صغیر بوده است و مردمان شرق دور از طریق ایرانیان با آن آشنا شده اند.

(shishi (獅子 “شیر”
از کلمه [še:r] فارسی میانه. کلمه شیر (حیوان درنده) فارسی، که در فارسی قدیم با یای مجهول تلفظ می‌شده است، پس از ورود به چینی با مضاعف سازی و همگون سازی به شکل [šizi] تلفظ شده و با نگاره‌های (獰猛) و بعدها (獅子) نوشته شده و با ورود به ژاپنی، به شی‌شی بدل گشته است. امروزه ژاپنی‌ها برای کلمه شیر از وام‌واژه [raion]، بر گرفته از lion انگلیسی استفاده می‌کنند. ولی کلمه [shishi] در صورت‌هایی مانند (ino shishi) به معنای “گراز” یا (shishi za) به معنی “برج اسد” باقی مانده است.

(budou (葡萄 “انگور”
از کلمه پهلوی [buda:wa] یا [buduwa] که ظاهراً باکلمه باده فارسی امروز همریشه است. این کلمه با ورود به چینی [putao] تلفظ شده و در ژاپنی به بودو تبدیل شده است. برخی نیز این کلمه چینی را از [ba:tak]، شکل قدیمی کلمه باده می‌دانند. شعرای قدیم ایران “باده” را از ریشه کلمه “باد” دانسته اند که احتمالاً صحت نداشته باشد.

باده را باد نام کرد استاد
زآنکه آبی بود لطیف چو باد. (شرفنامه منیری)
یا
ز باد نام نهادند باده را یعنی
چو باد صبح دمیدن گرفت باده بخواه . (ادیب صابر)

(hatankyou (巴旦杏 “بادام”
از کلمه فارسی بادام. تلفظ این کلمه در چینی [badan xing] است که [xing] به معنی “درخت میوه” است. امروزه هاتان‌کیو کلمه‌ای قدیمی در ژاپنی محسوب می‌شود و به جای آن، برای بادام، از وام‌واژه [aamondo] برگرفته از almond انگلیسی استفاده می‌کنند.

(mitsutasou (密陀僧 “اکسید سرب PbO”
از کلمه مُرداسنگ [murda:sang]، فارسی میانه. تلفظ این کلمه در زبان چینی [mituoseng] است. در لغتنامه دهخدا ذیل مدخل مرداسنگ آمده است:

مرداسنگ، مرداسنج، مردارسنگ، مرده سنگ، مراسنگ. جوهری باشد که از سرب سازند و در مرهم‌ها به کار برند. معرب آن: مرداسنج. اکسید دو ظرفیتی سرب متبلور یا پروتو اکسید ازت به فرمول PbO می باشد. مرداسنگ در نقاشی به عنوان یکی از خشک کننده‌های رنگ‌های روغنی مصرف می شود، و همچنین آن را در پزشکی، جهت شستشو و ضدعفونی کردن وسایل پزشکی، در ترکیب برخی صابون‌های طبی مصرف می‌کنند، و نیز در برخی صنایع از جمله کوزه‌گری جهت تهیه لعاب روی کوزه‌ها مورد استعمال دارد.

احتمالاً این ماده با همین نام و همین خواص و کاربرد از ایران وارد چین شده و از چین به ژاپن راه یافته است. امروزه با منسوخ شدن کاربردهای این ماده، کلمه میتسو‌تاسو نیز در ژاپنی کارکرد محدودی پیدا کرده و بیشتر برای اشاره به آن، از نام شیمیایی ماده استفاده می‌شود.

واژه‌هایی که از طریق زبان‌های اروپایی وارد ژاپنی شده اند
دسته دوم از واژه‌های فارسی در زبان ژاپنی، آن واژه‌هایی هستند که در قرون متأخر، از طریق زبان‌های اروپایی، به‌ویژه زبان انگلیسی وارد زبان ژاپنی شده اند. برخی از این واژه‌های در دوران عظمت تمدن اسلامی، مستقیماً یا از طریق زبان عربی وارد زبان‌های اروپایی شده اند، برخی دیگر در عصر اعتلای امپراطوری عثمانی و سیطره آن بر بخشی از اروپا، از ترکی به این زبان‌ها راه یافته اند و برخی دیگر، در زمان اشغال شبه‌قاره هند توسط بریتانیا، از زبان هندی به انگلیسی راه یافته اند و  از این زبان به سایر زبان‌های اروپا گسترده شده اند.

از این دسته واژه‌ها در زبان ژاپنی می‌توان نمونه‌های زیر را مثال زد:

( totan  (トタン ” شیروانی، آهن گالوانیزه”
امروزه ژاپنی برای بام شیروانی خانه، از کلمه [totan yane] استفاده می‌کنند که [yane] به معنی بام است. برخی از آن‌ها شاید بدانند که [totan] واژه‌ای بیگانه است و شاید برخی اطلاع داشته باشند که این کلمه، از زبان پرتغالی وارد ژاپنی شده است. ولی مسلماً اغلب آن‌ها نمی‌دانند که [totan] در اصل کلمه‌ای فارسی  است. [totan]  شکل تغییر یافته واژه “توتیا” است که پرتغالی‌ها، به همراه خود این کالا وارد ژاپن کرده اند. تلفظ این کلمه در زبان پرتغالی، [tutanaga] است که در ژاپنی به توتان تبدیل شده است. در ذیل مدخل توتیا در دهخدا می‌خوانیم:

توتیا، بمعنی سنگ سرمه. اصل این لغت دودها بوده و توتیا معرب آن است. اُکسید روی که در کوره‌هائی که روی و سرب را می گدازند حاصل می شود.

یکی از معانی واژه توتیا، اکسید روی بوده است که از آن برای اندود کردن آهن، به منظور حفاظت از خوردگی استفاده می‌شده است. توتیا به همین معنی، و نیز به معنی محصول این فرایند، یعنی آهن سفید (آهن گالوانیزه)، احتمالا از طریق زبان عربی وارد پرتغالی شده است و به واسطه تجار پرتغالی به ژاپن راه یافته است.

(bazaa (バザー “بازار”
بازار کلمه‌ای فارسی است که در پهلوی [vacar] بوده است و در برخی گویش‌های ایران نظیر گیلکی و نطنزی، هنوز به همان شکل “واچار” تلفظ می‌شود. این واژه امروزه وارد بسیاری از زبان‌های دنیا شده است. در ترکی عثمانی (استانبولی)، روز یکشنبه را [pazar] می‌خوانند، از آن روی که این روز، روز برپایی بازار بوده است. “بازار” وارد زبان عربی نیز شده است و جمع مکسر “بیازره” هم برای آن ساخته شده است. “بازار” به گواه فرهنگ‌های ریشه‌شناسی ویکلی [۵] و کلین [۳] ، درسال ۱۵۸۸ از طریق زبان ایتالیایی [bazarra] وارد انگلیسی [bazaar] شده است و در قرن نوزدهم، از انگلیسی به ژاپنی رفته است.

(pisutachio (ピスタチオ “پسته”
کلمه فارسی پسته [pista] وارد زبان یونانی [pistakion] (به معنی درخت پسته) شده و از آنجا به لاتین [pistacium] راه یافته و از لاتین به ایتالیایی [pistacchio] رسیده و در سال ۱۵۹۸، وارد زبان انگلیسی [pistachio] شده است ونهایتاً از انگلیسی به بسیاری زبان‌ها از جمله ژاپنی راه یافته است.

(kiosuku (キオスク “کیوسک”
ریشه این کلمه، واژه “کوشک” فارسی به معنای قصر و بنای بلند است. [kushk] فارسی وارد ترکی عثمانی [koshk] شده است و از آنجا به زبان فرانسه [kiosque] رسیده و به سال ۱۶۲۵ وارد زبان انگلیسی [kiosk] شده است و در این زبان، معنای فعلی خود (اتاق کوچک) را یافته و نخستین بار برای باجه تلفن (telephone kiosk) در سال ۱۹۲۵ استفاده شده است و ژاپنی نیز این واژه را از انگلیسی وام گرفته است. این کلمه در معنای جدید و با تلفظ انگلیسی مجدداً به فارسی نیز راه یافته است.

(kyaraban (キャラバン “کاراوان، خانه سیار که به انتهای خودرو می‌بندند”
ریشه این کلمه، واژه فارسی “کاروان” است که با معنای دسته مسافران در بیابان، در جریان جنگ‌های صلیبی، از فارسی [karwan] وارد زبان فرانسه قدیم [carouan] شده و از زبان فرانسه میانه [caravane] در سال ۱۵۸۸، وارد زبان انگلیسی [caravan] شده است و در قرن هفدهم در معنای درشکه مسقف به کار رفته است و در قرن بیستم، معنای فعلی خود را یافته است و به زبان‌های مختلف دنیا از جمله به فارسی و ژاپنی صادر شده است.

(kaaki iro (カーキ色 “رنگ خاکی”
[iro] به معنای رنگ است و [kaaki] ریشه در کلمه فارسی خاک دارد. این کلمه در جریان اشغال هند توسط بریتانیا و در سال ۱۸۵۷، از زبان اردو [khaki] و برای اطلاق به رنگ لباس نیروی زمینی ارتش بریتانیا وارد زبان انگلیسی [khaki] شد وامروزه نیز بیشتر برای اشاره به رنگ پارچه یونیفورم‌های نظامی به کار می‌رود و وارد برخی زبان‌ها از جمله ژاپنی شده است.

(orenji (オレンジ  “پرتقال”
از کلمه [orange] انگلیسی که خود ریشه در کلمه فارسی نارنگ دارد. [na:rang] فارسی در عربی به [naranj] بدل شده و از آنجا به لاتین [narancia] راه یافته و از لاتین به فرانسه قدیم [orenge] رسیده است و در سال ۱۳۰۰ میلادی وارد زبان انگلیسی شده است و ژاپنی‌ها این کلمه را از انگلیسی وام گرفته اند و هم در معنای پرتقال و هم به شکل [orenji iro] به معنی رنگ نارنجی استفاده می‌کنند. تا پیش از ورود [orenji] به ژاپنی، ژاپنی‌ها رنگ نارنجی را [kitsune iro] می‌گفتند که [kitsune] به معنی روباه است. عده‌ای بر آنند که حذف آوای /n/ از ابتدای این کلمه در زبان فرانسه، به  این دلیل بوده است که گویشوران فرانسوی آن را با حرف تعریف زبان فرانسه (une narange) اشتباه گرفته اند.

(shooru (ショール  “شال”
کلمه شال فارسی از زبان اردو [shal] وارد زبان انگلیسی [shawl] شده است و از انگلیسی به ژاپنی وارد گشته است. این کلمه از اردو، هندی، و سایر زبان‌های هندوستان، وارد زبان روسی [shal] و بسیاری زبان‌های دیگر نیز شده است.

(pashumina (パシュミナ “پشمینه، شال یا روسری پشمی”
این واژه نیز مانند شال، از کلمه فارسی [pashmina] با معنی پارچه مرغوب بافت کشمیر، از زبان اردو وارد انگلیسی [pashmina] شده و به ژاپنی نیز راه یافته است.

(pajama (パジャマ  “پیژامه”
در دوران استعمار هند، مسلمانان هندوستان، ازار گشاد و راحتی را که بر تن می‌کردند [pajama] می‌نامیدند. انگلیسی‌ها این لباس را به عنوان شلوار شب خود برگزیدند و آن را به همه دنیا شناساندند. اصل این کلمه “پاجامه” (جامه‌ پا) فارسی بوده است که در سال ۱۸۰۰از هندی وارد زبان انگلیسی [pyjamas] شده و بعدها املای آن در انگلیسی آمریکایی به [pajamas] بدل گشته است. این واژه از انگلیسی به بسیاری از زبان‌های دنیا از جمله ژاپنی راه پیدا کرده است و ما ایرانی‌ها نیز آن را با تلفظ “پیژامه” از زبان فرانسه وام گرفته‌ایم.

(pirafu (ピラフ  “نوعی غذا با برنج و گوشت و سبزیجات”
ریشه این کلمه، واژه فارسی “پلو” است. در تعریف پلو در دهخدا آمده است: “طعامی است که از برنج کنند و در آن گوشت و کشمش و خرما و مانند آن با ادویه کنند و آن را اقسام است”. پلوی فارسی با تلفظ قدیمی [pilaw] در دوران عثمانی وارد زبان ترکی [pilav] شده است و از آنجا به زبان‌های اروپایی از جمله انگلیسی [pilaf] و فرانسه [pilaf] راه یافته است. [pirafu] امروز به عنوان غذایی خاورمیانه‌ای در ژاپن شناخته می‌شود.

(tafuta (タフタ  “تافته، نوعی پارچه نازک براق”
از [tafuta] برای دوخت لباس‌های زنانه و همچنین تهیه روبان استفاده می‌شود. واژه فارسی تافته [ta:fta] از طریق زبان ایتالیایی [taffeta] وارد زبان فرانسه [taffetas] شده و از آنجا به انگلیسی [taffeta] نیز راه یافته است. اما ظاهراً ژاپنی‌ها این واژه را از زبان فرانسه وام گرفته اند. این کلمه در زمان‌های مختلف و در زبان‌های گوناگون، برای اطلاق به انواع متفاوتی از پارچه به کار رفته است.

(jasumin (ジャスミン  “گل یاسمن یا عصاره آن”

از کلمه فارسی [yasmin] که به عربی [yas(a)min] راه یافته و از آنجا وارد زبان فرانسه میانه [jessemin] شده و از فرانسه [jasmin] در سال ۱۵۷۸، به انگلیسی [jasmine] راه یافته است. چینی‌ها نیز این کلمه را [ye xi meng] تلفظ می‌کنند و با نگاره‌های (耶悉茗) می‌نویسند. ژاپنی‌ها تا پیش از ورود [jasmine] از انگلیسی، برای نوشتن این کلمه از این سه نگاره چینی استفاده می‌کردند.

(kyabia (キャビア  “خاویار”

این کلمه را ژاپنی‌ها احتمالاً از زبان ایتالیایی [caviare] گرفته‌اند که ظاهراً از زبان ترکی به ایتالیایی راه یافته است. نیز این واژه از ایتالیایی وارد فرانسه [caviar] و در سال ۱۵۶۰، وارد انگلیسی [caviar] شده است. خاویار در فارسی با [kha:ya] و فارسی میانه [khayag] به معنی تخم هم‌خانواده است. محتملاً ریشه این کلمه در فارسی باستان [qvyaka*] بوده است که زبان‌شناسان تاریخی معتقدند از صورت‌های [owyo*] یا [oyyo*] در هند و اروپایی مادر به معنی تخم، به فارسی به ارث رسیده است.

پی‌نوشت:

الف) دو واژه اخیر با تذکر ارزش‌مند دوست بزرگوارم آقای دکتر سهراب آذرپرند به این مجموعه اضافه شد.

ب) وجود علامت * در کنار یک صورت تاریخی بدین معناست که آن صورت در متون تاریخی موجود نیست و متخصصان زبان‌شناسی تاریخی-تطبیقی، با بازسازی تاریخی دست به ساخت آن زده اند.

ج) در واج‌نویسی این مقاله، از [x] برای نشان دادن همخوان سایشی کامی در چینی استفاده شده است که به لحاظ ادراکی به صدای “ش” در فارسی شبیه است. برای جلوگیری از ابهام، صدای “خ” فارسی،  با [kh] نشان داده شده است.

د) بحثی در بخش پیام ها  در باب اینکه  «جا داشت چرند پرند را هم می نوشتی که ژاپنی ها می گویند チャランポラン» پیش آمد که به پیشنهاد خوانندگان  پاسخ آن در متن نیز می آید:

اما [ちゃらんぽらん] ژاپنی هیچ ارتباطی به چرند و پرند فارسی ندارد و صرفاً یک شباهت تصادفی است.

[charanporan] ژاپنی، به گواه فرهنگ‌های ریشه‌شناسی، شکل تغییر یافته [charahora] است که [chara] به معنی (حرف دروغ یا بی‌معنی)، و [hora] نیز که در اصل نام گیاهی است، مجازاً به معنی (اغراق کردن و دروغ گفتن) است. از کلمه [chara] کلمات [charakin] و [charakura] نیز ساخته شده اند که می‌توانید در فرهنگ‌های لغت پی‌گیری کنید.

با یک بار رجوع به فرهنگ لغت کوجی ان [広辞苑] که در هر کتابخانه ژاپنی یافت می‌شود، متوجه می‌شوید که این کلمه ژاپنی است و شباهت آن با “چرند و پرند” فارسی، جزو شباهت‌های تصادفی بین زبان‌ها به شمار می‌آید.
از این قبیل شباهت های تصادفی بین کلمه‌های هر دو زبان‌ فرضی، قطعاً یافت می‌شود. مثلاً ضمیر ژاپنی [anata] که [anta] هم تلفظ می‌شود، هم‌آوا و کاملاً هم‌معنی با ضمیر انت عربی است و مثال‌های مشابه بسیار.

این شباهت‌های تصادفی گاهی برخی را در قضاوت در مورد وام‌واژه بودن یا رابطه خانوادگی بین زبان‌ها به اشتباه می‌اندازد. بسیاری از ایرانی‌هایی که در ژاپن زبان ژاپنی را فراگرفته اند، به‌ویژه کسانی که به عنوان نیروی کار به این کشور آمده اند، کلماتی مثل [charanporan] و چند کلمه دیگر را به اشتباه از ریشه فارسی می‌دانند. برخی ژاپنی‌ها نیز که سابقه حضور در ایران را داشته اند، همین اشتباه را مرتکب شده اند.
در مورد شباهت‌های آوایی و معنایی بین زبان‌ها باید بسیار با احتیاط بود و صرفاً به آرای زبان‌شناسان تاریخی-تطبیقی رجوع کرد.

برخی از منابع و مآخذ

[۱] Alan S. Kaye (2004). “Persian loanwords in English”. English Today, 20 , pp 20-24

[2] Feng Zhiwei, (2004) “The Semantic Loanwords and Phonemic Loanwords in Chinese Language”, Proceedings for 11th International Symposium, The National Institute for Japanese Language, pp. 200-229, 2004, Tokyo.

[3] Klein, Ernest. (1971) A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language, Amsterdam: Elsevier Scientific Publishing Co.

[4] Moghaddamkiya Reza, Hosseini Seyed Ayat, Jahedzadeh Behnam. (2009). “A statistical-analytical survey of publications on Japanese studies in iran”. The Journal of Iranian Studies (Iran Kenkyu). Vol.5 Osaka University

[5] Weekley Ernest. (1967). An Etymological Dictionary Of Modern English. Dover Publications

[6] 新村出、（۱۹۹۸）「広辞苑 第五版」、電子版、岩波書店

[۷] 那須　清、（۱۹۸۸）、中国語の中の外来語、「語学研究」۱۰: ۷۹-۹۱

[۸] سفرنامه تشرّف به مکه معظمه از طریق چین، ژاپن و امریکا (تهران ۱۳۲۳ ش)
[۹] سفرنامه صحاف‏باشی (نشر شرکت مؤلفان و مترجمان، تهران ۱۳۵۷)
[۱۰] پایگاه اینترتی لغتنامه دهخدا http://www.loghatnaameh.com/

ارتباط با نویسنده: ayatto AT gmail DOT com

——————————