کانه‌کو میسوزو؛ شاعر و ترانه سرای ژاپنی

ستاره و قاصدک

ته آسمون
یه ستاره‌ایه که منتظره شبه
کوچیک، مثل یه سنگریزه ته دریا می‌مونه
روزا دیده نمی‌شه
اما اونجاس
چیزایی هستن که به چش دیده نمی‌شن
اما هستن!
قاصدک پرواز می‌کنه
می‌ره می شینه لب جوی آروم می‌گیره
منتطر می‌مونه تا بهار بشه
به چش دیده نمی‌شه
اما اونجاس
چیزایی هستن
که به چش دیده نمی‌شن
اما هستن

——————————–

تقویم و ساعت

تقویم برای اینه که
اگه خواستی بدونی چه فصلیه
نگاش می‌کنی
می‌بینی بهاره
گل باهوش
تقویم نداره
اما وقتی بهار می‌شه
می‌شکفه
ساعت برای اینه که
اگه خواستی بدونی چه ساعتیه
نگاش می‌کنی می‌بینی
چهار عصره
پرنده باهوش
ساعت نداره
اما وقتی چهار عصر بشه
آواز می‌خونه

———————

جلد کتاب «من، پرنده کوچک و زنگوله» با ترجمه بهنام جاهدزاده

روح گل

روح گلی که می‌ریزه
می‌ره آرامگاه گلا آروم می‌گیره
بعد دوباره همشون
از نو زنده می‌شن
آخه گلا خیلی مهربونن
وقتی خورشید خانوم
صداشون می‌کنه
همشون می‌شکفن و لبخند می‌زنن
عسل شیرینشونو می‌دن به پروانه
عطرشونو می‌دن به آدما
بعد وقتی باد دعوتشون می‌کنه به رفتن
همراش می‌رن
گلبرگای ریختشون هم
توی بازی دختر بچه‌ها
پلوی مهمونی می‌شه

×××

پی‌نوشت:

مجموعه حاضر ترجمه یکی از مجموعه های شعر کانه کوست که در یک جلد از طرف انتشارات جولای ژاپن به چاپ رسیده است و بخشی از اشعار مربوط به دوران زندگی کوتاه شاعر است.

«من، پرنده کوچک و زنگوله» با ۱۳۵ صفحه به زودی از طرف انتشارات دیبایه چاپ و به بازار خواهد آمد.

پس از آنکه ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و کشورهایی نظیر کانادا با تصویب تحریم هایی فراتر از تحریم های شورای امنیت، سعی کردند تا ایستادگی کامل خود را در برابر جمهوری اسلامی ایران در پرونده هسته ای نشان دهند، دولت ژاپن هم با گذر از دو راهی تصمیم گیری، سرانجام تحریم های بین المللی را تصویب کرد تا برای اجرا در دستگاه های دولتی این کشور ابلاغ شود.
در فاصله زمانی بین تصویب تحریم های اخیر شورای امنیت تا سه شنبه ی گذشته و در راستای تلاش واشنگتن به تعمیم سیاست های خود، کاخ سفید دولت ژاپن را زیر فشار قرار داد تا تحریم های مصوب کنگره آمریکا را برای اعمال فشار بیشتر بر ایران به عنوان متمم تحریم های بین المللی اجرایی کند که اکتفای دولت ژاپن به اجرایی کردن قطعنامه ۱۹۲۹ به نوعی شانه خالی کردن از این خواست آمریکا محسوب می شود.
در طول مدت مذکور منابع و کارشناسان سیاسی ژاپن، هشدارهایی را در این زمینه مطرح کردند تا دولت در حد ممکن از یک سو به روابط راهبردی خود با ایالات متحده خدشه وارد نسازد و از سوی دیگر اثرات منفی اعمال تحریم ها را در رابطه با جمهوری اسلامی ایران به کمترین میزان ممکن برساند.
پیوستن ژاپن به تحریم های ضد ایرانی با زیر پا گذاشتن راهبرد انرژی این کشور، علاوه بر زیان های تجاری و مالی، صدمات جدی را متوجه برنامه ریزی های کلان توکیو در بخش انرژی خواهد کرد.
به گزارش «وال استریت ژورنال»، مهمترین شرکت های ژاپنی که متحمل بیشترین صدمات از اعمال تحریم ها خواهند شد عبارتند از: شرکت نفتی «اینپکس»، موسسات مالی« میتسوبیشی یو اف جی» و «سومیتو میتسوی» و گروه مالی «میزوهو». علاوه بر این تعدادی شرکت کوچکتر نیز در اثر اجرایی شدن تحریم ها، با آسیب های قابل توجهی روبرو خواهند شد.
در این راستا، شرکت نفتی اینپکس در اواسط تیر ماه گذشته اعلام کرد که این شرکت برای فروش سهام خود که شامل ۱۰ درصد از سهام پروژه ی نفتی آزادگان می شود هیچ برنامه ای ندارد و از این پروژه کناره گیری نخواهد کرد.

** سیاست خارجی ژاپن و تلاش برای ارتقای منزلت بین المللی
به صورت عمومی یکی از مولفه های اساسی در سیاست خارجی ژاپن، روابط این کشور با ایالات متحده آمریکا است. پس از پایان جنگ جهانی دوم و اشغال ژاپن به دست نیروهای آمریکایی تاکنون روابط واشنگتن-توکیو یکی از در هم تنیده ترین روابط در بین کشورهای مختلف بوده است.
با شکل گیری نظام دو قطبی مبتنی بر رقابت های دو بلوک شرق و غرب به ویژه در حوزه های ایده ئولوژیک، امنیتی، اقتصادی و سیاسی، ژاپن که با تصمیم کشورهایی چون آمریکا، از داشتن ارتش محروم مانده بود زیر چتر حمایتی واشنگتن قرار گرفت.
قرار گرفتن زیر سایه ی امنیتی آمریکا از یک سو موجب شد تا ژاپن با فاصله گرفتن از دغدغه های ناشی از تهدید های نظامی و امنیتی با شتابی مضاعف در زمینه های فنی و اقتصادی رشد کند و از موقعیت یک کشور شکست خورده در صحنه نظام بین الملل فاصله بگیرد.
در سوی دیگر آمریکا در جهت گسترش حوزه های نفوذ و تثبیت جایگاه خود در سراسر جهان، از امکانات راهبردی کشورهایی چون کره جنوبی و ژاپن در شرق آسیا بهره برد تا موازنه ی قدرت در این منطقه را به نفع خود حفظ کند.
رشد فنی و اقتصادی کشور ژاپن تا آنجا پیش رفت که این کشور با تبدیل شدن به یکی از بزرگترین قدرت های اقتصادی و تکنولوژیک جهان، وارد روابطی چند سویه با حامی امنیتی خود شد.
در زمان حاضر، واشنگتن بزرگترین شریک صادراتی توکیو است و بیشتر کالاهای صنعتی تولید شده در ژاپن وارد بازار مصرفی آمریکا می شود . از طرف دیگر ژاپن سومین بازار صادراتی ایالات متحده محسوب می شود و سرمایه های تولیدی و صنعتی ژاپن در ایالات متحده آمریکا برای تعداد قابل توجهی از جمعیت این کشور فرصت شغلی ایجاد کرده است.
در سال های اخیر مقامات توکیو به دنبال پی گیری سیاست خارجی بوده اند که جایگاه این کشور را متناسب با توانایی های اقتصادی و سیاسی ژاپن در سطح بین الملل ارتقا دهد.
در رویکرد جدید سیاست خارجی ژاپن، این کشور کوشیده است تا در چارچوب قواعد و اسلوب های بین المللی، منزلت جهانی خود را به نوعی سازوار و هماهنگ با ساختار بین المللی مطابق با خواست قدرت های بزرگ مانند آمریکا بازتعریف کند.
در این راستا خواسته ی ژاپن برای تبدیل شدن به یکی از اعضای دایم شورای امنیت، از یک سو با تلاش مقامات توکیو برای جلب نظر قدرت های بزرگ و از سوی دیگر با هم داستانی با قدرت های نوظهوری مانند برزیل در حال پی گیری است.
تلاش برای حضور موثر در روند های بین المللی که در سال های اخیر با فعال تر شدن دیپلماسی این کشور در زمینه های مختلف نمود یافته، جنبه ای دیگر از خواست ژاپن برای صعود در قاعده ی قدرت نظام بین الملل است.
این کشور از سال های ابتدایی پس از جنگ جهانی دوم، سیاست همگامی با کشورهای غربی را در پیش گرفت که در دولت هایی مانند دولت« شینزو آبه» نخست وزیر اسبق ژاپن، این همگاهی به اوج خود رسید. دولت آبه با فاصله گرفتن از رویه ی متعادل دولت های پیشین، همسویی قابل توجهی را با سیاست های مداخله گرانه ی آمریکا در عراق داشت و در مساله هسته ای جمهوری اسلامی ایران، برای همراهی بیشتر با غرب، اولین کشور مجری تحریم های آمریکایی علیه ایران بود.
در زمان نخست وزیری آبه اعلان شد که ژاپن خواهان ایفای نقش بیشتری در زمینه ی امنیت بین المللی است که این امر نشانه ی فاصله گرفتن از رویکرد های پیشین سیاست خارجی این کشور بود. در این راستا تلاش شد قانون اساسی ژاپن که در سال ۱۹۴۷ میلادی و با تحمیل آمریکا تدوین شده بود، بازنویسی شود تا راه مقامات این کشور برای دخالت در امور بین المللی و در ابعادی مانند مسائل امنیتی هموارتر گردد.
پیروزی حزب دموکراتیک ژاپن در انتخابات سال گذشته به نوعی موجب بازگشت تعادل به سیاست های توکیو در عرصه های گوناگون به خصوص در زمینه مسائل بین المللی شد.

** دولت جدید ژاپن و رویکردهای آن
اگرچه دولت جدید ژاپن، از همان ابتدا روابط با واشنگتن را برای این کشور حیاتی توصیف کرد، اما اعلان نمود که برنامه ی ویژه ای برای گسترش روابط با شرکای منطقه ای، همسایگان و طرف های تجاری و اقتصادی خواهد داشت.
از جمله مسائلی که همواره و به خصوص در سال های اخیر بر روابط توکیو -واشنگتن سایه انداخته، موضوع پایگاه نظامی آمریکا در جزیره ی «اوکیناوا» بوده که اعتراضات فراوانی را در این کشور برانگیخته است.
از مهمترین وعده های انتخاباتی حزب دموکرات ژاپن در رقابت با دیگر حزب قدرتمند این کشور یعنی حزب لیبرال دموکرات، پایان دادن به فعالیت پایگاه نظامی آمریکا در این کشور بود. پس از ناکامی «هاتویاما» نخست وزیر سابق و رهبر پیشین حزب دموکرات در برآوردن وعده های انتخاباتی، وی از مقام نخست وزیری کناره گرفت تا «نائوتو کان» دیگر عضو این حزب به نخست وزیری برسد.
نظرسنجی که در خرداد ماه امسال از سوی روزنامه «یومیوری» انجام شد، نشان داد که نزدیک به ۸۱ درصد از پاسخ دهندگان مخالف تصمیم هاتویاما برای باقی ماندن پایگاه نظامی آمریکا در اوکیناوا و حدود ۶۰ درصد خواستار استعفای نخست وزیر شده بودند.
نائوتو کان در اولین اعلان مواضع دولت در زمینه ی مسائل خارجی، عنوان کرده است که دولت ژاپن متعهد است در راستای به کار گیری اقدامات سودمند برای خلع سلاح و جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته ای که مورد تاکید دولت های پیشین نیز بوده است، برای به دست آمدن توافقی بین المللی در این زمینه تلاش کند و به تعهدات خود مبنی بر ممنوعیت ورود، تولید و گسترش سلاح هسته ای پایبند باشد.
در این خصوص می توان رویکرد دولت جدید برای دست یابی به اهداف سیاست خارجی را نوعی بازگشت به سیاست هایی دانست که به جای همگامی صرف با سیاست های قدرت های جهانی به دنبال استفاده از امکانات رژیم ها و معاهدات بین المللی است.

**روابط ژاپن و جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی
ژاپن از جمله کشورهایی است که از لحاظ ایدئولوژیک و مناسبات سیاسی و فرهنگی چالشی با کشورمان نداشته و اولویت های تجاری، فنی و اقتصادی را در این روابط در نظر داشته است. روابط دیپلماتیک دو کشور بیش از هشتاد سال پیش با تاسیس سفارتخانه های دو طرف ایجاد شده و از جمله پایدار ترین و با ثبات ترین روابط دیپلماتیک بوده است.
روابط تجاری تهران- توکیو، در سال گذشته ی میلادی نزدیک به ۱۴ میلیارد دلار بود که رقم قابل توجهی است.
ژاپن که به واسطه ی رشد اقتصادی و صنعتی خود، به سومین مصرف کننده منابع انرژی در سال های اخیر تبدیل شده، از بزرگترین خریداران نفت خام ایران محسوب می شود. از این رو نقش ایران در تامین سوخت و امنیت انرژی این کشور نقشی انکار ناپذیر می نماید.
از سوی دیگر بازار ایران برای محصولات ژاپنی، از مهمترین بازارهای غرب آسیا محسوب می شود.
در چارچوب پیش زمینه های مساعد روابط دو کشور می توان گفت که در فضای داخلی دو طرف، نگرش خوش بینانه ای همواره بر فضای این روابط حکم فرما بوده و همگرایی فرهنگی ویژه ای بین ایران و ژاپن از دیرباز به وجود آمده است.
اگرچه روابط تهران- توکیو اغلب تابعی از تحولات بین المللی بوده و چالش های بین المللی ایجاد شده برای جمهوری اسلامی روابط دو جانبه را متاثر ساخته، اما زمینه های مساعد این روابط باعث شده دو کشور از هم فاصله ی چندانی نگیرند.
در مورد مساله ی هسته ای جمهوری اسلامی ایران نیز دولت ژاپن ضمن تبعیت از تصمیم شورای امنیت، به نوعی سعی نموده تا نقش میانجی را به خصوص پس از تحریم های اخیر بین ایران و غرب ایفا کند.
اعلان حمایت توکیو از شعار هسته ای جمهوری اسلامی ایران یعنی “انرژی هسته ای برای همه، سلاح هسته ای برای هیچکس” در دیدارهای اخیر مقامات دو کشور و تاکید بر حق دستیابی کشورها به انرژی صلح آمیز هسته ای بر طبق بند چهارم «ان.پی.تی» از سوی مقامات ژاپنی نمونه ای از رویکرد دولت ژاپن در این زمینه بوده است.

** اولین قربانی هسته ای به دنبال خلع سلاح اتمی
جمعه، پانزدهم مرداد ماه، شصت و پنجمین سالگرد حمله ی اتمی آمریکا به شهر «هیروشیما» ژاپن برگزار شد و نمایندگان بسیاری از کشورهای جهان به مناسبت این سالگرد در سرزمینی که تنها قربانی بمب های هسته ای واشنگتن محسوب می شود، گردهم آمدند.
در این گردهمایی برای نخستین بار نماینده ای از آمریکا حضور داشت که باز هم با وجود خواست بسیاری از مردم ژاپن، حاضر به عذرخواهی به خاطر این حمله ی هسته ای از سوی آمریکا نشد.
در این مراسم «تاکاشی آکیبا» شهردار هیروشیما، خواستار رهبری ژاپن برای خلع سلاح و جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته ای شد و از دولت این کشور خواست تا از زیر چتر اتمی آمریکا خارج شود.
با توجه به آسیب هایی که ژاپن به واسطه استفاده از سلاح های هسته ای متحمل شده است، هم اکنون این کشور را می توان در شمار کشورهای فعال در زمینه ی خلع سلاح و جلوگیری از تولید و گسترش تسلیحات اتمی به شمار آورد.
با توجه به محذورات توکیو در روابط با واشنگتن، شاید انتظار تغییر در این روابط به واسطه ی ملاحظات هسته ای ژاپن دور از واقعیت به نظر برسد، اما این ملاحظات در واقع نشانه ای از تفاوت دیدگاه دو کشور در این زمینه است.
در مورد پرونده ی هسته ای جمهوری اسلامی ایران نیز می توانیم به نوعی این تفاوت دیدگاه را شاهد باشیم.
اگرچه دولت ژاپن با تصویب قطعنامه ۱۹۲۹، همراهی خود با سازمان های بین المللی را نشان داد، اما تاکید توکیو بر حل و فصل دیپلماتیک این موضوع و پی گیری تلاش های این کشور برای مذاکره با مقامات ایرانی در خصوص این پرونده، ژاپن را از زمره ی کشورهایی نظیر آمریکا و کشورهای اروپایی جدا می سازد.
در کنار رفت و آمدهای سیاسی و دیدارهای مکرر مقامات دو کشور، برگزاری گفت وگو های حقوق بشر که قرار است در ماه آینده بین جمهوری اسلامی ایران و ژاپن انجام شود نیز در شرایط کنونی مولفه هایی از رویکرد دولت ژاپن را برای فعال تر کردن دیپلماسی این کشور در قبال جمهوری اسلامی ایران آشکار می کند.
تحقیق**م.م.ک**۱۳۵۸/ گروه تحقیق و تفسیر خبر- ایرنا

فورین؛ زنگوله ساخته شده از شیشه یا آهن که ژاپنی ها تابستان ها در برابر باد آویخته می شود که صدایی خوشایند و دلنشین دارد و ژاپنی ها  از آن لذت می برند  و احساس خنکی به آنان دست می دهد.

Furin, a garden bell made of  iron or glass, has been traditionally one of the typical things Japanese in summer. When swung in the breeze, it delivers a pleasant sound most of us Japanese love and enjoy very much. These days, furin are not always welcomed because of the dense urban housing conditions in Japan, but the distinctive sound still symbolizes summer, and during the hot humid season signifies a breeze.

شهروندان ژاپنی ساکن استان اوکیناوا یکبار نیز در سال ۱۹۹۵ میلادی و در اعتراض به هتک حرمت یک دختر دانش آموز توسط تفنگداران دریایی آمریکا در استان اوکیناوا تظاهرات اعتراض آمیز بزرگی را سازماندهی و برگزار کرده بودند و تظاهرات دیگری نیز در سال ۲۰۰۷ میلادی برگزار شده بود.
تظاهرکنندگان ژاپنی در این تظاهرات که شمار آنها به حدود ۹۰ هزار نفر می رسید، از دولت مرکزی درخواست کردند تا زمینه خروج هشت هزار نظامی و تجهیزات نظامیان آمریکایی پایگاه هوایی فوتمما تفنگداران دریایی آمریکا در استان اوکیناوا به خارج از این استان را فراهم کند.
در تظاهرات امروز استان اوکیناوا که در شهر یومیتان برگزار شد ،”هیروکازو ناکایما” استاندار استان اوکیناوا و ۳۹ شهردار از ۴۱ شهردار شهرهای این استان همراه با دیگر شهروندان ژاپنی حضور داشتند.
“توموکو آبه” رییس خط مشی سیاسی حزب سوسیال دمکراتیک، حزب ائتلافی حزب حاکم دمکراتیک و ” کازئو شیئی” رهبر حزب کمونیست از احزاب مخالف دولت نیز در جمع معترضان ژاپنی حضور داشتند.
تظاهرکنندگان ژاپنی در پایان تظاهرات امروز خود بیانیه ای صادر کردند که در آن از دولت های ژاپن و آمریکا خواسته شده است تا طرح موجود برای انجام جابجایی نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا لغو شود.
براساس طرح موجود مربوط به جابجایی نظامیان آمریکایی که در ماه می سال ۲۰۰۶ میلادی میان وزرای امور خارجه و دفاع دولت های پیشین ژاپن و آمریکا به امضا رسیده است، تجهیزات و هشت هزار تفنگدار دریایی پایگاه هوایی آمریکا در منطقه پرجمعیت شهر گینوان استان اوکیناوا باید به منطقه کم جمعیت در ساحل شهر ناگو در نزدیکی پایگاه هوایی سچواب آمریکا در همین استان منتقل شوند.
“یوکیو هاتویاما” نخست وزیر ژاپن اخیرا بار دیگر اعلام کرد که وی درنظر دارد تا آخر ماه آینده میلادی (می) موضوع مربوط به طرح جابجایی نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا را حل و فصل کند.
تظاهرکنندگان ژاپنی که بسیاری از آنها ملبس به لباس های زردرنگ بودند و در اعتراض به طرح دولت ژاپن در خصوص اجرای جابجایی نظامیان آمریکایی ، کارتهای زرد خود را به نشانه اعتراض به طرح یوکیو هاتویاما نخست وزیر ژاپن با خود حمل می کردند.
هیروکازو ناکایما استاندار استان اوکیناوا که به طور مشروط طرح موجود مربوط به جابجایی نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا را پذیرفته است، از هاتویاما خواست تا خطرات ناشی از حضور نظامیان آمریکایی و جرایمی که آنها به واسطه حضور پایگاه فوتمما در استان اوکیناوا وجود دارد را برطرف سازد.
ناکایما از جمله از شهروندان ژاپنی سراسر این کشور خواست تا از طرح کاهش حضور نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا حمایت کنند.
درحال حاضر حدود ۵۰ هزار تفنگدار دریایی و هوایی آمریکا به همراه اعضای خانواده های خود در استان اوکیناوا بسر می برند و حدود ۷۰ درصد از کل تاسیسات و پایگاههای آمریکایی در ژاپن در این استان مستقر است.
جرایم متعدد تفنگداران دریایی و هوایی آمریکایی و خانواده های آنها از جمله هتک حرمت زنان و دختران دانش آموز، سرقت و تصادفات رانندگی منجر به قتل شهروندان ژاپنی در استان اوکیناوا، ضرب و شتم شهروندان ژاپنی و رانندگی در حال مستی از جمله جرایمی است که در طول بیش از نیم قرن گذشته موجب شده است تا مقامات محلی ، برخی نمایندگان مجالس مشاوران و نمایندگان و دیگر شهروندان ژاپنی با برگزاری تظاهرات اعتراض آمیز از دولت مرکزی درخواست کنند تا زمینه کاهش بار ناشی از حضور نظامیان آمریکایی در این استان را فراهم کنند.
حزب حاکم دمکراتیک به رهبری یوکیو هاتویاما نخست وزیر ژاپن در ماه آگوست سال گذشته میلادی (۲۰۰۹) در هنگام رقابتهای انتخاباتی چهل و پنجمین دوره انتخابات مجلس نمایندگان وعده داده بود که در صورت پیروزی در انتخابات در طرح جابجایی نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا بازنگری می کند.
با پیروزی حزب دمکراتیک ژاپن ، تا چند ماه پس از روی کارآمدن دولت جدید لحن دولت حمایت از وعده های داده شده بود اما پس از رفت و آمدهای مکرر مقامات ارشد آمریکایی به ژاپن و دیدار با مقامات ژاپنی از جمله سفر “رابرت گیتس” وزیر دفاع و “کورت کمپل” معاون وزیر امور خارجه آمریکا و دیگر معاونین وزارت امور خارجه و دفاع آمریکا و تحت فشار قراردادن هاتویاما و دولت وی لحن مقامات ارشد ژاپنی تغییر کرد.
آنها که در ابتدا مصر به اجرای طرح بازنگری بودند، برای حل این مساله ابتدا جزایری در استان اوکیناوا و سپس نقاط دیگری را در استانهای همجوار این استان معرفی کردند که در تمامی طرحهای پیشنهادی شهروندان ژاپنی نقاط مختلف اعتراضات خود را در این زمینه اعلام کردند ضمن این که به رغم پیشنهادات دولت ژاپن، مقامات آمریکایی همواره بر اجرای این طرح در این استان تاکید داشته و دارند.
به دنبال این موضوع در آستانه سفر “باراک اوباما ” رییس جمهور آمریکا سفری که قرار بود به مدت دو تا سه روز به ژاپن انجام شود کاهش یافت و اوباما شبانه وارد توکیو شد و با هاتویاما دیدار کرد و روز بعد از آن این کشور را ترک کرد که در آن زمان گفته شد یکی از دلایل این کاهش زمان دیدار از ژاپن اعلام نارضایتی به مقامات ارشد ژاپنی در مورد تعویق افتادن طرح جابجایی نظامیان آمریکایی است.
البته ژاپن با روی کارآمدن دولت جدید به رهبری حزب دمکراتیک، در مواردی نیز به درخواستهای آمریکا درخصوص ادامه فعالیتهای پرسنل نیروی هوایی ارتش دفاع از خود ژاپن در عراق و کویت پاسخ منفی داده بود و دو فروند هواپیمای نظامی ترابری سی۱۳۰ را به همراه این نیروها به کشور بازگردانده بود.
نیروهای ارتش دفاع از خود ژاپن در کویت عملیات ترابری نیروهای نظامی و تجهیزات و کمکهای مورد نیاز عراق را در مسیر کویت به شهرهای مختلف این کشور برعهده داشت.
ژاپن در دوران آغاز فعالیت حزب دمکراتیک در یک مورد نیز به درخواست آمریکا پاسخ منفی داد و آن زمانی بود که علاوه بر آمریکا کشورهای متحد آن نیز از توکیو خواسته بودند تا به عملیات سوخت رسانی به کشتیهای جنگی کشورهای شرکت کننده در جنگ با تروریسم به رهبری آمریکا در افغانستان در اقیانوس هند ادامه دهد، اما به این درخواست پاسخ منفی داده بود.
پرسنل نیروی دریایی ارتش دفاع از خود ژاپن از سپتامبر سال ۲۰۰۱ میلادی و پس از حادثه حمله به برجهای دوقلو در آمریکا ، عملیات سوخت رسانی و ارایه آب آشامیدنی به ۱۱ کشور شرکت کننده در جنگ با تروریسم در افغانستان به رهبری آمریکا در اقیانوس هند را بر اساس قانون مقابله با تروریسم برعهده داشت.
این قانون در دوران حزب لیبرال دمکراتیک که بیش از نیم قرن قدرت را در ژاپن در اختیار داشت، به دلیل آن که اکثریت کرسیها در مجالس نمایندگان و مشاوران (دیت) در اختیار این حزب بود ، به رغم مخالفت احزاب مخالف همواره مورد تصویب قرار می گرفت.
طرح جابجایی نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا نیز از دیگر طرح هایی بود که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان نظامی و سیاسی، مخالفت حزب حاکم ژاپن می توانست تاثیرات منفی را بر روابط همپیمانی توکیو – واشنگتن بر جای بگذارد که این موضوع را هم اینک می توان در سردی روابط دو کشور تاحدی مشاهده کرد.
دیدار اخیر ۱۰ دقیقه ای رییس جمهور آمریکا با نخست وزیر ژاپن در حاشیه اجلاس امنیت هسته ای در نیویورک از جمله این مسایل است که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان مسایل سیاسی ، زمان کم این دیدار که هاتویاما در آن درنظر داشت تا طرح خود را برای اجرای جابجایی نظامیان آمریکایی مطرح کند، خود دلیلی بر نگرانی مقامات آمریکایی و شخص اوباما از مواضع دولت هاتویاما در اجرای این طرح است.
هرچند “هیرافومی هیرانو” دبیر و سخنگوی ارشد دولت ژاپن خبر رسانه های بزرگ ژاپنی را رد کرد اما بسیاری از رسانه های ژاپنی ضمن زیر سوال بردن دیدار ۱۰ دقیقه ای هاتویاما با اوباما این موضوع را منعکس کردند که “اوباما در این دیدار به هاتویاما گفته است که وی هیچ اعتمادی به اجرای این طرح ندارد”.
درحال حاضر یوکیو هاتویاما رهبر حزب حاکم دمکراتیک و نخست وزیر ژاپن اعلام کرده است که آخر ماه می سال جاری میلادی وی تصمیم نهایی درخصوص اجرای طرح جابجایی نظامیان آمریکایی را اعلام می کند.
این درحالی است که هیروکازو ناکایما استاندار اوکیناوا امروز در جمع تظاهرکنندگان ژاپنی خاطرنشان کرده است که اگر تلاش های نخست وزیر در خروج نظامیان آمریکایی پایگاه هوایی فوتمما تفنگداران دریایی آمریکا در فوتمما به خارج از استان اوکیناوا با شکست روبرو شود وی نمی تواند به نظامیان آمریکایی پایگاه فوتمما که در منطقه پرجمعیت شهر گینوان مستقر هستند اجازه فعالیت دهد.
ناکایما در جمع تظاهرکنندگان خاطرنشان کرد: برخی از اعضای هیات دولت ژاپن با طرح مربوط به ادامه فعالیت نظامیان آمریکایی پایگاه فوتمما با دیده اغماض می نگردند که وی با این ایده نیز مخالف است و هرگز تصمیم خود در این زمینه را رها نمی کند.
وی با بیان این که میزبانی از پایگاه های نظامیان آمریکایی در استان اوکیناوا و شهروندان ژاپنی ساکن در این استان فزونی یافته است، خواستار آن شد که در راستای کاهش حضور بار نظامیان آمریکایی در این استان، شهروندان ژاپنی در نقاط دیگر ژاپن نیز میزبان این نظامیان باشند.
وی افزود: این مشکلی نیست که فقط متعلق به شهروندان ژاپنی ساکن در استان اوکیناوا باشد زیرا ایمنی هر شهروند ژاپنی با این استان گره خورده است.
استاندار اوکیناوا با بیان این که اجرای طرح جابجایی نظامیان آمریکایی پایگاه هوایی فوتمما در استان اوکیناوا بشدت مشکل است از نخست وزیر ژاپن خواست تا در پاسخ به اعتراضات حدود ۹۰ هزار نفر از شهروندانی ژاپنی شرکت کننده در این اعتراضات، راه حل منطقی بیابد.
در بیانیه پایانی تظاهرکنندگان از دولتهای ژاپن و آمریکا خواسته شده است تا در راستای حفظ ایمنی شهروندان ژاپنی ساکن استان اوکیناوا، شکوفایی این استان و فراهم کردن محیط زیستی مناسب زندگی ساکنان اوکیناوا ، اجرای طرح جابجایی نظامیان پایگاه هوایی فوتمما را در استان اوکیناوا ملغی کنند.
براساس آخرین نظرسنجی های رسانه های بزرگ ژاپنی، دولت هاتویاما در شرایط سخت سیاسی بسر می برد و درصورتی که تا پایان ماه می سال جاری میلادی نتواند طرح جابجایی نظامیان آمریکایی را اجرا کند، زمینه کاهش بیش از پیش محبوبیت دولت این کشور فراهم می شود.
این نظرسنجی ها نشان داده اند که میزان محبوبیت دولت ژاپن بشدت کاهش یافته است که از جمله مهمترین دلیل آن نارضایتی شهروندان ژاپنی درخصوص تصمیم دولت برای اجرای طرح جابجایی نظامیان آمریکایی پایگاه فوتمما است که تا پیش از این قرار بود به خارج از استان اوکیناوا منتقل شوند و الان تصمیمات جدیدی در این زمینه گرفته شده است.
در حال حاضر بسیاری از شهروندان ژاپنی در این نظرسنجیها که توسط رسانه های بزرگ ژاپنی نظیر کیودو، خبرگزاری رسمی ژاپن، ان.اچ.کی، تلویزیون سراسری ژاپن و روزنامه های یومیوری، آساهی، نیکی، ماینیچی و سانکی انجام شده است ، خواستار آن شده اند که نخست وزیر درصورت عدم موفقیت در اجرای این طرح باید از سمت خود استعفا دهد.
نتایج نظرسنجیهای رسانه های بزرگ ژاپنی نیز در ادامه فعالیتهای سیاسی رهبران ژاپنی از اهمیت بسیاری برخوردار است، به طوری که برخی از نخست وزیران پیشین ژاپن از جمله ” شینزو آبه ” ، ” یاسوئو فوکودا ” و ” تارو آسو” به دلیل همین کاهش محبوبیت مجبور به استعفای از سمت خود شدند.
با توجه به اینکه میزان محبوبیت دولت ژاپن از بیش از ۷۰ درصد در ماه سپتامبر ۲۰۰۹ میلادی زمان روی کارآمدن به کمتر از ۳۰ درصد درحال حاضر رسیده است، دولت ژاپن تصمیم سختی را در این زمینه باید اتخاذ کند و بر این اساس انتظار می رود در طی یک ماه آینده، شرایط ویژه سیاسی در این کشور ایجاد شود.

منبع: ایرنا

از کارهای خوب و ارزنده تلویزیون ژاپن درایّام بهار، ارائۀ گزارش‌های مستمر و روز به روز از وضعیت شکوفه های ساکوراست؛ انگار که آمد و رفت این شکوفه های زیبا در متن طبیعت ژاپن نباید با سکوت و بی سر و صدا صورت پذیرد . و باید هم چنین باشد چرا که عمر “دورانِ گل” به تعبیر جناب سعدی دو سه روزی بیش نیست و برای همین هر روز چندین گزارش از وضعیت شکوفه ها پخش می شود. اینکه مثلاً  بلندترین درخت ساکورا با فلان ارتفاع در فلان شهر به گل نشست … یا در فلان استان ساکوراها تا سه روز دیگر بر شاخه ها خواهند ماند و …. با خود فکر می کردم که چه نگاه درستی است این نگاه … چرا که ممکن است مشغول کارهای همه روزۀ خود  باشیم و ایام گل از کنار ما بگذرد … و مگر ما چند بهار در زندگی می بینیم؟

عکس‌ها: محمدرضا اسلامی

دانشجویان و دوستان و آشنایان همیشه از من سوال می کنند که نظر ژاپنی ها نسبت به ایران چیست و چه تصوری از ایران دارند.

گفتن اینکه اکثر ژاپنی ها اطلاعات زیادی راجع به ایران ندارند و آن هایی هم که دارند تصورشان از ایران اکثرا منفی است برای آن ها مایوس کننده است.
چند ماهی است که هواپیمایی ایران ایر پرواز خود به توکیو را بنا به دلایلی لغو کرده است و مسافرانی که عازم این کشور هستند مجبورند بلیط شرکت های هواپیمایی بیگانه را تهیه کنند. اگرچه سوارشدن به هواپیماهای کهنه و از دور خارج شده ایران ایر دل و جرات می خواهد و کار هرکس نیست سوار شدن به این هواپیما، با این همه عرق ملی آدم اجازه نمی دهد هواپیمایی کشورهای بیگانه را سوار شود و ارز داخل جیب مخصوصا این شیخ نشین های خلیج فارس کند.
اما وقتی که چاره نیست و این روزها دست ما از جاهای مختلف در حال کوتاه شدن است و این یکی هم روش چه می شود کرد.

می گویند کسانی که مرگ به سراغشان می آید مرحله اول برایشان غیر قابل قبول است، در مرحله بعدی شخص به مبارزه با مرگ‌می پردازد و مرحله سوم که نمی تواند بر آن غلبه کند حس غم برش می دارد و دست آخر معلوم است که چاره ای جز تسلیم ندارد.
آوردن چنین مثالی شاید هیچ تناسبی با موضوع فوق نداشته باشد. اما گاهی چنان حس ناتوانی و ناچاری به آدم دست می دهد که می تواند به طور مجازی چند مرحله فوق را تجربه کند.
چند روز پیش این حقیر با هواپیمایی یکی از همین کشورهای حاشیه خلیج فارس که آن ها عربی می خوانند به ژاپن آمدم. مسیر من از تهران تا دبی و از دبی تا اوساکا بود. در حالیکه در طول مسیر از دبی تا اوساکا اطلاعات پرواز علاوه بر زبان های عربی و انگلیسی به زبان ژاپنی هم هست, در طول پرواز از تهران تا دبی هیچ خبری از اطلاعات پروازی به زبان فارسی نیست.
اگرچه از مجموع این زبان ها آدم چیزی دستگیرش می شود که چه اطلاعاتی داده می شود اما نبودن اعلان به زبان ملی آدم به معنای نادیده گرفته شدن خود شخص محسوب می شود.
این شوک ها آرام آرام به آدم وارد می شود تا برای مراحل بعدی کاملا آماده شود و به نوعی تسلیم شود. شوک بزرگتر زمانی اتفاق افتاد که بعد از فرود در فرودگاه اوساکا و گرفتن بار از گمرک فرودگاه اوساکا باید خارج می شدم.
پلیس فرودگاه بعد از گرفتن گذرنامه من رو به من کرد و گفت: “تریاک آریماسن کا؟” (تریاک همراه نداری؟)
به لطف برخی از هموطنان عزیز پلیس ژاپن نیز با واژه فارسی تریاک از مسافران ایرانی استقبال می کند.
نتیجه این  که اولاً بر هموطنان عزیز و ارجمند واجب است جهت ارایه چهره زیبا و فرهمند از کشور خود نهایت تلاش بیشتری کنند و با افرادی که چهره ای زشت از ایران به جهانیان ارایه می کنند برخورد کنند.

ثانیاً دولت ایران باید وظیفه خود بداند از حقوق حقه تک تک کسانی که هویت ایرانی دارند دفاع کند و از حیثیت و آبروی ایرانیان محافظت کند.

ایالات متحده این‌همه نامهربانی از جانب متحد منطقه‌ای خود ژاپن را باور ندارد .دوستی که تا یک سال پیش برای اثبات دوستی بسیاری از معادله‌های مخفی خود با واشنگتن را هم از اذهان دور نگاه داشته بود،اکنون تمام تلاش خود را به کار گرفته تا هم در عرصه سیاسی و هم اقتصادی مستقل‌تر از پیش عمل کند .

هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه دولت باراک اوباما جوان در طول یک سال گذشته چهار بار به توکیو سفر کرده است . هربار بهانه تحکیم دوستی‌ها بود اما چه کسی‌ست که نداند هیلاری برای کاهش اختلاف‌ها مسیر توکیو را در پیش گرفته است . هیلاری این‌بار هم ده روز در منطقه وقت می‌گذارند .

در نخستین روز دیدار میان هیلاری کلینتون با مقام‌های ژاپنی، هیلاری با همتای ژاپنی خود گپ و گفت و گویی داشت . محور این سخنان هم همان‌گونه که از قبل پیش‌بینی می‌شد، انتقال پایگاه هوایی جنجال برانگیز امریکا در خاک ژاپن بود . هیلاری از مرد شماره یک وزارت امور خارجه کشور میزبان خواست تا هرچه‌سریع‌تر به این مناقشه فیصله دهد اما ژاپنی‌ها این‌بار هم حرف چندانی برای گفتن نداشتند . تنها وعده و وعیدهایی بدون ارائه هیچ‌گونه تضمین امنیتی.

هاوایی میزبان خانم هیلاری و کاتسویا اوکادا، بود تا هر دو طرف بر لزوم حل سرنوشت پایگاه فوتنما در جزیره اوکیناوا واقع در جنوب ژاپن با هم گقتگویی شتاب‌زده داشته باشند .
هیلاری در این خصوص گفت: توکیو درک می‌کند که اتحاد ۵۰ ساله با واشنگتن برای سرنوشت ژاپن و منطقه اساسی است.
در بحبوحه نگرانی‌های روزافزون به دلیل مناقشه بین واشنگتن و دولت ائتلافی چپ میانه ژاپن که شامل عناصرمخالف حضور پایگاه آمریکا در اوکیناوا است، نشست هیلاری کلینتون و اوکادا در آغاز سفر دوره‌ای هیلاری کلینتون به آسیا برگزار شد.

کلینتون در یک کنفرانس مطبوعاتی با همتای ژاپنی خود نیز بر مواضع پیشین خود تاکید کرده و گفت: من امروز مجددا تاکید کردم که انتقال پایگاه فوتنما حایز اهمیت است. به اعتقاد ما توافقنامه‌ سال ۲۰۰۶ در خصوص این پایگاه که به سازماندهی نقشه‌راه موسوم است، یک راهکار پیش رو است.
بر اساس این پیمان قرار بود پایگاه فوتنما از یک منطقه شهری در جزیره اوکیناوا به یک منطقه ساحلی منتقل شود.
همتای ژاپنی خانم وزیر نیز در این‌باره گفت: دولت یوکیوهاتویاما، نخست وزیر ژاپن تا ماه می تصمیم خواهد گرفت که این پایگاه را به کجا منتقل کند، حتی اگر این تصمیم به تجزیه ائتلاف وی بینجامد.
دولت ژاپن در حال بررسی اماکن جایگزین برای این پایگاه است و گزینه‌های مختلفی نظیر انتقال این پایگاه به خارج از اوکیناوا نیز وجود دارد.

پیمان سال ۲۰۰۶ بخشی از یک سازمان دهی مجدد گسترده‌تر نیروهای آمریکایی در ژاپن است و شامل استقرار حدود ۸ هزار تفنگدار دریایی آمریکا از اوکیناوا به گوآم است.
کلینتون به سوالی در خصوص این که آیا تعهد آشکاری از اوکادا مبنی بر عدم انتقال پایگاه فوتنما به خارج از اوکیناوا دریافت کرده یا خیر، پاسخ نداد.
هم‌چنین وزیر امور خارجه ژاپن نیز اظهار داشت: ما باید اتحاد ژاپن و آمریکا را برای ۳۰ یا ۵۰ سال دیگر پایدار کنیم و به این اتحاد عمق ببخشیم.
پیمان امنیتی که در ۱۹ ژانویه سال ۱۹۶۰ بین آمریکا و ژاپن امضا شد، سنگ بنای اتحاد این دو کشور در دوران پس از جنگ بوده است و بر اساس آن آمریکا با حضور نظامی گسترده در ژاپن امنیت این کشور را تامین می‌کند.
افغانستان، ایران، کره شمالی ، میانمار ،موضوع گرم شدن تدریجی زمین، منع گسترش و خلع سلاح هسته‌ای از جمله محور های مورد بحث میان دو طرف بود .
هیلاری کلینتون امروز به منظور گفت‌وگوهایی در خصوص تغییرات جوی و توسعه اقتصادی به پاپوآ گینه نو سفر می‌کند.
نیوزیلند و استرالیا نیز دیگر میزبان‌های خانم وزیرخواهند بود .

منبع: خبرآنلاین

“موزۀ شهر کوبه” در منطقه ای واقع شده که در گذشته ها مرکز سکونت خارجیان مقیم کوبه بوده است ( خیابان کیوماچی) و همچون بسیاری از ساختمانهای قدیمیِ شهرِ کوبه ،دارای نمای با معماری یونانی است ( با شش ستون در اصطلاح Doric style) . با آنکه ساختمان در ۱۹۳۵ ساخته شده ، لیکن کاربری آن موزه نبوده است . تا سال ۱۹۸۲ یکی از شعب “بانک یوکوهاما” بوده که بعد از این تاریخ به منظور موزه تغییر کاربری داده می شود. یکی از اهداف این گونه تغییر کاربری ها، نگهداری این دست نمونه های ارزندۀ معماری غربی اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن بیستم در ژاپن است .

نمای یونانی موزۀ شهر کوبه (واقع در بخشی از شهر که ساختمانهای با نمایِ مشابه آن زیاد است)

در اثر زلزلۀ بزرگ هانشین در سال ۱۹۹۵ ترک هایی در ساختمان پدیدار شده و همچنین در بخشهایی از فونداسیون و طبقۀ تاسیسات آن نیز آبگونگی رخ داد ، لیکن به هیچ یک از اشیاء ارزنده و قیمتی داخل موزه آسیبی وارد نشد .پس از آن ،ترمیم و مقاوم سازی ساختمان طی مدت ۲ سال انجام شد.

از میان اشیاء مختلف تاریخی و مسائل متعدد مطرح در موزه ،بیشترین چیزی که در این بازدید توجهم را جلب کرد بحث تاریخچۀ بنادر اصلی ژاپن بود.

بحث درگاههای ورودی کشور ژاپن ،که کشوری است واقع در میانه اقیانوس و بدون ارتباط خاکی به دیگر کشورها، همواره برایم جالب بوده است .

در گذشته ها حکومتها و امپراطوران ژاپن نسبت به ورود ” خارجی ها ” به شدت حساسیت داشته اند . یکی از شواهد این مدّعا وجود یک خط جداگانه ( کاتاگانا ) جهت نوشتن اسامی و کلمات خارجی است.این خط حدود هشتصد سال عمر دارد. هیچ کلمه انگلیسی ، فرانسوی و … با خط اصلی ژاپنی ( هیراگانا ) نوشته نمی شود .

امّا از ۱۸۶۸ میلادی ( در دوره امپراطوری می جی Meiji) قوانین عوض شده و تقابل یا بهتر بگوئیم تعامل فرهنگی با اروپائیها و آمریکائیها آغاز می شود ،تعبیر استفاده شده درموزه در خصوص این مقطع زمانی” Times of Civilization and Enlightenment”بود. تعبیر دقیق تر و آشنای خودمان را بکار بریم :از ۱۸۶۸ آغاز غرب زدگی در ژاپن است.^(۱)

تا پیش از این تاریخ بنادر اصلی ژاپن عبارت بودند از : یوکوهاما ، کاناگاوا ، ناگاساکی و نیگاتا .لیکن بندر کوبه به منظور آغاز ارتباط جدّی با کشورهای هلند ، روسیه ، انگلیس ، فرانسه و آمریکا گشوده می شود.در واقع بندر کوبه به عنوان دروازه ورود تُجّار و صنعتگران این کشورها انتخاب می شود.

تغییرات ظاهری در نحوه زندگی ( Life style ) ( با نمونه هایی همچون بکارگیری مبلمان غربی در برخی منازل ، تغییر آرایش موها به سبک خانمهای اروپایی ، تغییر لباس از کیمونو به لباس غربی ) و تغییرات اساسی در صنعت (مانند شروع صنعت چاپ ، کشتی سازی و …) از این زمان شروع می شود.برخلاف تصور گذشته ام ،آغاز صنعتی شدن ژاپن پس از جنگ دوم جهانی یا حدود آن نبوده ، بلکه این مهم حدوداٌ ۷۴ سال پیش از جنگ دوم و پس از ورود و با الهام گیری از کشورهای صنعتی بوده است.^(۲)( برای مثال تاریخ تأسیس شرکت توشیبا که هم اکنون ۱۷۲۰۰۰ پرسنل دارد ،به سال ۱۸۷۵ بر می گردد.)

در واقع طبقۀ دوم موزه، داستان جالب غربی شدن کشور کشاورزی ژاپن ( یا به تعبیر استفاده شده در موزه :مدرنیزه شدن  Modernization یا Westernization ) با روایتی کاملاً مستند است.

مستندسازی موزه در خصوص سیر تغییر ، تحول و تاثیر پذیری زنان جامعه از غرب

بازسازی مدل منزل یک زن و شوهر آلمانی به نام P.W.Thomsen که ارتباط زیادی با مردم شهر داشته اند.طبقه پائین این خانه مخصوص پذیرایی از میهمان بوده است.این خانه هنوز توسط نواده آنها نگهداری می شود. (نمادی از نحوه گسترش معیارهای غربی در بین اشراف جامعه ژاپنی )

الگوپذیری زنان جامعه ژاپنی از نوع پوشش اروپای قرن نوزده میلادی دراثر مراوده با اروپائیان مقیم کوبه

سوابقی از آغاز صنعتی شدن جامعه ( ساخت دستگاههای چاپ توسط صنعتگران ژاپنی)

بدین منظور در ۱۸۶۸ حکومت ژاپن که تا پیش از آن نسبت به رفت و آمد خارجی ها حساسیت داشته^(۳) ، دیدگاه خود را عوض کرده و بنادر را به رفت و آمد آزاد اروپائیان می گشاید. در این میان بندر کوبه یکی از مهمترین درگاههای ورود به ژاپن می شود.

در ۱۸۹۷ ( یعنی در فاصله حدود سی سال ) نزدیک به ۳۵۰ خانوار اروپایی در کوبه ساکن شده و زندگی می کرده اند ! بدین جهت یک مهندس انگلیسی به نام هارت (S.W.Hart) یک شهرک مخصوص زندگی ساکنین اروپایی طراحی می کند. این شهرک یکی از نمونه های “طراحی شهری اروپایی ” قرن ۱۹ محسوب می شود.^(۴)

مدل سازی شهرک طراحی شده توسط مهندس انگلیسی جهت سکونت اروپائیان مقیم کوبه

به بخش دیگری از موزه رسیدم که نقشه های تهیه شده از کشورهای مختلف دنیا و مسیرهای دریانوردی طی قرون۱۷، ۱۸ و ۱۹ میلادی به نمایش گذاشته شده است.مثلا یک نقشۀ کامل از جهان مربوط به قرن ۱۷ که تقریبا قارّه ها و کشورها را درست کشیده است. از این دست نقشه ها زیاد است . نقشه هایی که تهیه آنها با توجه به عدم وجود تکنولوژیهای پیشرفته امروزی – همچون عکس هوایی – کار دشواری بوده است .

زمانی که به نقشه ها نگاه می کنم و در ذهن تاریخچۀ ورود اروپایی ها به ژاپن را مرور می کنم احساسی از حسرت ، تمام وجودم را می گیرد .حسرتی که نمی توان آن را نادیده گرفت.حسرتی عمیق.

امّا این احساس حسرت، ناشی از مقایسه ذهنی با خواب زمستانی مردم و پادشاهان قاجاری ایران در آن عصر نیست. با خود می اندیشم  از حدود دویست سال پیش نگاه توسعه در کشورهای مختلف بدانجا رسید که پس ازساخت و پرداخت و توسعه کشورشان ، فکر و طمع حضور در کشورهای دیگر در اندیشه حاکمان رسوخ کرد. این “فکر” باعث شد تا سوار کشتی شدند و از انگلیس به هند، برمه ، سیلان وقسمتهایى از چین (در آسیا) ، مصر، سودان ، اوگاندا، سومالى ، گـابـیـلر،سـیـرآلئون ، سـاحـل طـلا ونـیـجـریـه (در آفـریـقـا) بروند. از فرانسه به مراکش ، الجزایر ، تونس ،سومالی ، ماداگاسکار(در آفریقا )و هائیتی (در آمریکا) بروند. از اسپانیا به فیلیپین ، پرو و  گینه بروند. در این کشورها با مردم و حاکمان ارتباط برقرار کنند و منافع کشور خود را جستجو کنند… (مثلا داستان سفرهای هلندی ها در قرن ۱۷شنیدنی است :یک مستعمره در انتهای جنوبی آفریقا  ـ دماغه امید نیک ـ تاسیس شده بود که به عنوان قرارگاه تامین آذوقه برای کشتیهای در حال رفت و آمد به جزایر ادویه فعالیت می کرد. کمپانی “هند غربی هلند” به تجارت شکر و برده در “دریای کارائیب” و ساحل آمریکای جنوبی پرداخت. در آمریکای شمالی، هلندیها مراکز تجاری متعددی را در طول “رودخانه هودسون” برپا نمودند و مستعمره هلند نو را در حد فاصل “ویرجینیا” و انگلستان نو تاسیس کردند. سودهای به دست آمده توسط بازرگانان هلندی، مبالغ هنگفتی پول برای هلند فراهم نمود. این سرمایه ها در بانکهایی سرمایه گذاری می شد که آن را به کشورهای دیگر قرض می دادند و از این راه منافع بیشتری را عاید هلندی ها کردند) ^(۵)

براستی عجب دست به کشتی خوبی داشته اند این جماعت کشورهای اروپائی!!

امّا حال پس از گذشت اینهمه سال و اینهمه فراز و نشیب در تاریخ توسعه ( اسم دیگرش تاریخ استعمار – اسم دیگرش تاریخ آقایی و بزرگی نمودن به تعبیر خودشان ) هنوز که هنوز است منتهای آمال فارغ التحصیلان دانشگاههای کشور ما اشتغال به کار در یک کار بی دردسر و پردرآمد و خوش و بی مصیبت (به تعبیر دوستان خودمانی!) در تهران یا “حداکثر” شیراز ، اصفهان ، مشهد و تبریز است .یک درآمد ماهی یک ، یک و نیم میلیون تومان و خاطر جمع و همه چیز خوب و عالی. رفتن به بوشهر ، عسلویه ، ایذه ، بلوچستان را نامش را گذاشته ایم “کار در مناطق محروم ” . دو استان مجاور محل سکونت خودمان را اسم گذاشته ایم کار در مناطق محروم ! به مجرّد رفتن برای کار به این نقاط ، اضطراب و اضطرار و استرس و غصّه تمام وجود مادر و پدر و همه بستگان و عزیزان را باید فراگرفته ، حسرت و تاسف از نابود شدن تمام استعدادهای فرزند برومند آب و خاک، با ما همراه شود.

تفکّر توسعه و ثروت اندوزی ( یا هر نام دیگر ) اروپایی را برآن می دارد که با کشتی قرن ۱۷ ،۱۸ و ۱۹ هزاران کیلومتر به کشورهای دیگر سفر کند و من امروز برایم قابل پذیرش نیست که برای کار به ایذه یا چابهار در کشور خودم بروم. لعنت بر این حس راحت طلبی و رفاه زدگی . نفرین بر این تفکر کوچک اندیش که حتی برای رفتن و آباد کردن استانهای کشورش بیم دارد . چه رسد به کشتی سوار شدن و به هزاران کیلومتر آن طرف تر کره زمین رفتن و ” بهره ” برای نسلهای آینده جستن.

کدام پزشک جوان ماست که طبابت در کردستان یا بلوچستان را به عنوان تجربه ای شیرین در زندگی خود نگاه کند؟یا فرصتی برای تجربه گونه ای دیگر از زندگی؟ کدام مهندس جوان ماست که از اشتغال در کارگاه راهسازی مسیر فیروزآباد- عسلویه به خود ببالد که دست اندر کار توسعه و ایجاد تمدنی جدید در قالب احداث یک شاهراه است ؟شاهراهی جهت اتصال خلیج فارس به مرکز کشور…

حاصل این تفکر عافیت طلبی + کوچک اندیشی می شود تمرکز نیروهای تحصیل کرده در شهرهای بزرگ و اشتغال به کارهایِ کم دردسر و پردرآمد همچون صنعت پیشرفتۀ بساز و بفروشی . همین تفکر ما را به خواندنِ بلافاصلۀ فوق لیسانس بعد از لیسانس و دکتری بعد از فوق لیسانس برانگیخته است : حرکت در حاشیۀ امن رفاه و راحتی .

امروز اگر جوانی از مرز و بوم ما برای کار در ” نقاط محروم ! ” بخواهد پس از غصّه خوردنهای بسیار خود و خانواده برود ، انتظار حقوق ماهی ۵ میلیون تومان دارد. یعنی درآمد یک استاد دانشگاه در کشور ژاپن^{(۶) (۷)}…….

بگذریم ….در بحث موزه بودیم.

۱-بسیاری معتقدند که غربی شدن کشور ژاپن با غرب زدگی مورد نظر آل احمد متفاوت است .چرا که آل احمد غرب زدگی ایران را به سِن زدگی تشبیه می کند: ” پوسته گندم سالم است اما از درون خورده شده است” ،لیکن غربی شدن ژاپن را با تغییرات در ظواهر و عدم تغییر کلیت محتوای فرهنگی همراه می دانند. در این تفکر، باور بر این است که ژاپنی ها در طول تاریخ خود ، همواره استعداد عجیب خود را در جذب و تحلیل ایده های خارجی و تطابق دادن تکنیکهای خارجی با رسوم داخلی نمایان کرده اند .امروزه ژاپن به صورت محل تقاطع قدیم و جدید و شرق و غرب درآمده و این دو فرهنگ با هماهنگی بی نظیری در کنار یکدیگر قرار گرفته اند .

۲-تاریخ ایران را ورق می زنیم. در همین بازۀ زمانی ایران یکی از دردناک ترین امتیازات داده شده به کشورهای اروپایی و شگفت ترین اتفاقات تلخ را در تاریخ خود دارد. امتیاز رویترزدر سال ۱۸۶۸ میلادی (!) توسط ناصرالدین شاه قاجار به موسس آژانس خبری رویترز ، “بارون جولیس دو رویترز” داده شد. انعقاد این قرارداد با تلاشهای «دراموند ولف »سفیر کبیر بریتانیا در ایران و امین السلطان صدراعظم وقت ناصرالدین شاه صورت گرفت.براساس این توافق اختیار اکثریت منابع طبیعی ایران به رویترز اعطا شد.امین السلطان پس از عزل امیرکبیر ،زعامت صدراعظمی ملک را به عهده گرفته بود! آری ،محدوده زمانی مورد اشاره در متن فوق مقارن با محدوده زمانی قتل امیرکبیر و صدارت افراد خیانت پیشه ای چون محمدخان نوری و امین السلطان بوده است.تاریخ ایران در این محدوده زمانی تلخ است . معاهده پاریس و واگذاری هرات نیز نمونۀ دیگری از این معاهدات است که در همین حدود زمانی به دلیل شدت تاثیر اروپا بر دربار و رجال سیاسی ایران توسط محمدخان نوری رقم می خورد.ناصرالدین شاه معروف به «سلطان صاحبقران» و «شاه شهید» است .دریغ.

۳- به عنوان مثال طی سالهای ۱۶۳۳ تا ۱۶۳۹ فرمان “رسمی” از طرف امپراطور مبنی بر ممنوعیت تجارت با خارجیان وحود داشته است.یکی از امپراطوران قرن ۱۷ به نام تاکوگاما نیز برخی از این محدودیت ها را بیشتر می نماید.

۴- البته تاریخ مذکور ، تاریخ شروع تبادل ” جدّی” فرهنگی با غرب است چرا که تا پیش از این نیز ارتباط فرهنگی وجود داشته ، لیکن جدی و فراگیر نبوده است . به عنوان مثال کشیشFrancis Xavier اولین کشیش مسیحی است که از ۱۵۰۶ تا ۱۵۵۲ به تبلیغ مسیحیت در ژاپن مشغول بوده است .

۵- جالب اینکه حالا همین بی بی سی هردفعه در گزارش های خبری- تحلیلی اش می گوید: شرکتهای ایرانی را چه کار که می روند در ونزوئلا کار می کنند ؟ ایران کجا ونزوئلا کجا؟!! واقعا سرمایه گذاریهای ایران در ونزوئلا عجیب است!! (گزارش هفته گذشته برنامه ۶۰ دقیقه،شبکه فارسی بی بی سی)

۶- طی سالهایی که در پروژه برج میلاد مشغول به کار بودم برایم باعث صد حیرت و حیرت بر حیرت بود که “برخی” همکاران ارجمند و همسال خودم در بخشهای مختلف فنی پروژه (کارفرما یا پیمانکار) برای آمدن به بازدید از کارخانه سدادماشین در “اسلامشهر” چه ناز و عشوه ها که می فرمودند. انگار که از تهران تا اسلامشهر ، چهل و پنج دقیقه در اتوبان آزادگان ، کاری است صعب ،دشوار،سترگ و ….

۷- دو سال پیش که به عراق رفته بودیم در بازگشت ،پس از گذشت از مرز مهران که طبیعت زیبای کرمانشاه با کوههای پرشکوهش شروع به جلوه گری نمود یکی از دوستان گفت: چقدر اینجا قشنگ است ، چقدر جاده ها بهتر از عراق است . چه شهر زیبایی است این مهران . گفتم اینجا همان جایی است که اگر فرزندتان برای کار به اینجا بیاید شما خواهید گریست بر گرفتاری اش.

ارتباط با نویسنده:

mrz_eslami[@]yahoo(.)com

تصویر شماره ۱ روزنامه «کودومو مانگا شینبون»
بلافاصله بعد از جنگ کتاب‌های تصویری «آکاهون» (به معنی کتاب قرمز، جلد این کتاب‌ها به رنگ قرمز چاپ می‌شد) ظهور پیدا کردند. در این کتاب‌ها هم داستان‌ها و هم تصاویری که برای نقل داستان کشیده می‌شد، به نوعی از مانگا وام گرفته شده بودند. آکاهون نه در کتاب‌ فروشی‌ها، بلکه در شیرینی فروشی‌ها فروخته می‌شدند.

تصویر شماره۲، نمونه‌ای از آکاهون
به خاطر بالا بودن قیمت کتاب‌ و از جمله آکاهون، مراکز امانت کتاب به نام «کاشی هون یا» به وجود آمدند که در مقابل دریافت وجهی که به مراتب کمتر از قیمت خود کتاب بود، آن را به خواننده امانت می‌دادند. این روش باعث شد رونق بازار کتاب و مانگا در زمان ناتوانی اقتصادی ژاپن حفظ شود.
تصویر شماره ۳ یک مغازه امانت کتاب و مانگا
نوع دیگری از داستان گویی همراه با نشان دادن تصاویر که «کامی شیبای» (نمایش کاغذی) خوانده می‌شد و از قبل از جنگ جهانی دوم رواج پیدا کرده بود در این دوره نیز ادامه داشت. در این نوع داستان گویی که هدف آن کسب درآمد بود، مجموعه‌ای از ده تا بیست تصویر نقاشی به بیننده نشان داده می‌شد و همزمان داستان به طور شفاهی به مخاطب نقل می‌شد. این نوع داستان گویی همراه با دادن آب نبات به کودکان در طول اجرا بود. تاثیر این نمایش بر روی کودکان به حدی گسترده و عمیق بود که گاهی به منظور ارائه افکار خاص سیاسی هم مورد استفاده قرار می‌گرفت. اگرچه این نوع داستان گویی با پیدایش تلویزیون نتوانست دوام بیاورد، اما نقش آن در تاریخ مانگا و گسترش و پیشرفت بعد از آن انکارناپذیر است.
از دهه ۱۹۶۰ باردیگر مانگا در ژاپن محبوبیت زیادی پیدا می‌کند. مجله‌های هفتگی مانگا به نام‌های «شوونن ماگاجین»، «مانگا شوونن» و «شوونن سانده» انتشار پیدا می‌کنند. تیراژ این مجله‌ها در بهترین دوره به یک و نیم تا دو میلیون نسخه هم می‌رسد. متعاقب بهبود وضعیت اقتصادی، انتشار وسیع مانگا و در دسترس بودن آن ن «کاشی هون یا» ها نیز برچیده شدند.
تصویر شماره ۵ نمونه‌ای از مانگای ورزشی از مجله سال انتشار۱۹۴۸

در اوایل دهه ۷۰ میلادی با گسترش وسیع استفاده از تلویزیون بسیاری از مانگاهایی آن دوره به صورت کارتونی بازآفرینی می‌شوند و شخصیت‌های کارتونی تازه‌ای خلق می‌شوند. مهمترین این شخصیت‌ها «سازائه سان»، «تسوان اتم» و «دورائه مون» هستند.
«سازائه سان» شخصیت خنده دار کارتونی به همین نام است که وقایع عادی زندگی را از منظر طنز به نمایش می‌گذارد. خالق «سازائه سان» خانم «هاسه گاوا ماچی کو» است. «تسوان اتم» شخصیت کارتونی به همین نام است که در ادامه توضیحات مربوط به آن خواهد آمد. «دورائه مون» شخصیت کارتونی علمی تخیلی است که خانم «فوجی کو اف فوجیو» ساخته است. دورائه مون شخصیت رباتی این کارتون قدرت این را دارد که برای هر مشکلی راه حلی پیدا کند.
اولین کارتون تلویزیونی به نام «تسوان اتم» (بازوهای آهنین اتم) در سال ۱۹۶۳ از تلویزیون پخش می‌شود و بیننده‌های زیادی را پای تلویزیون می‌نشاند. پخش این کارتون سرآغاز فعالیت ژاپن در عرصه خلق کارتون بود که بعدها به عنوان کالای ژاپنی به اقصا نقاط جهان صادر می‌شود.
خالق کارتون «تسوان اتم»، «تزوکا اوسامو» (۱۹۸۹-۱۹۲۸) بود که پرآوازه ترین مانگاکای ژاپن بعد از جنگ به شمار می‌رود.
تصویر شماه ۴ تصویر جلد مانگای تسوان اتم، کار تزوکا اوسامو
قهرمان این کارتون که به صورت سیاه و سفید در سال ۱۹۶۳ پخش شد پسر رباتی به نام «اتم»است. اتم منبع انرژی‌اش نیروی اتمی است و در قرن بیست و یکم زندگی می‌کند. موتور این ربات کارتونی صدهزار اسب بخار قدرت دارد، هر آرزویی داشته باشد در آن واحد می‌تواند برآورده کند، گوشش هزار بار بیشتر از گوش افراد معمولی قدرت شنوایی دارد، در تاریکی چشمش می‌تواند نور ساطع کند و اسلحه‌ای دارد که در یک ثانیه می‌تواند ۵۰۰ گلوله شلیک کند.
«اتم» قادر است آدم‌های بد را از آدم‌های بدجنس تشخیص بدهد. او که قادر است به ۶۰ زبان زنده دنیا صحبت کند، احساسات انسانی دارد و گاهی اشک از چشمانش جاری می‌شود.
ظهور تزوکا که او را خداونگار مانگا شهرات داده‌اند، در عرصه مانگا باعث تحول شگرف مانگا در ژاپن شد. به طوریکه نمی‌توان از مانگا در ژاپن حرف زد اما از تزوکا اوسامو یادی نکرد. تزوکا خالق مانگاها و کارتون‌های تلویزیونی بسیاری بود که نام وی را در ژاپن پرآوازه ساخت. وی به غیر از «تسوان اتم»، مانگاهایی مانند «امپراطور جنگل»، «جنگجوی روبان»، «جزیره آتش»و… خلق کرد و محبوبیت زیادی در دنیای مانگا کسب کرد. تزوکا اوسامو در کارهای خود فضاهای جدید، زاویه نگاه تازه‌ای را به خواننده ارائه کرد. ظهور وی در دنیای مانگا باعث گسترش محبوبیت مانگا در ژاپن شد و آن را از فرهنگ کودکانه به یک قرهنگ عمومی تبدیل کرد. کارتون‌هایی که تزوکا اوسامو ساخت در کشورهای دیگر نمایش داده شد و معرف جدید فرهنگ ژاپن برای دنیا شد.
تصویر شماره ۶ تزوکا اوسامو

در این دوره بازار مانگا با محوریت مانگای کودکان گرم می‌شود و مجله های مانگا یکی پس از دیگری با تیراژ بالا منتشر می‌شوند. همچنین مانگاهای مختلفی برای مخاطبان مختلف به وجود می‌آید. از جمله آن‌ها مانگا برای دخترها، مانگا با موضوع ورزش، مانگاهای ترسناک، سیاسی، ماجراجویانه و علمی تخیلی.
تصویر شماره۷ نمونه ای از مانگای علمی تخیلی سال انتشار ۱۹۵۹
با افزایش نقش و اهمیت مانگا در زندگی ژاپنی‌ها، مانگا موضوعات مختلف اجتماعی را خمیر مایه داستان‌های خود کرده و سطح وسیعی از مخاطبان را جذب می‌کند. متعاقب آن در سال ۱۹۵۵ جایزه مانگا از طرف مجله ادبی «بونگه شون جو» تعیین می‌شود. در شماره بعدی به تاریخ و وضعیت مانگا در دوره معاصر ژاپن و چگونگی گسترش انواع ژانرهای مانگا و مخاطبان مختلف آن پرداخته خواهد شد.
منابع:
۱- Zusetsu Manga no Rekishi, Shimizu Isao, 1999
2- Nenpyou Nihon Mangashi, Shimizu Isao,2007
3- Manga No Kyoukasho, Shimizu Isao, Naiki Toshio, Akita Takahiro,2008
4- http://hunter_kingdom.at.infoseek.co.jp/sotsuron.html

این مقاله پیش‌تر در مجله گفتار سبز شماره ۶-۵ (۱۳۸۸) منتشر شده‌است.

۵٫ ستون نمادی از سنت در معماری مدرن

در این فصل برای مشخص شدن چگونگی تحلیل و استفاده از سنت در معماری مدرن ژاپن به بررسی چگونگی نمود ستون به عنوان یکی از نشان های معماری سنتی ژاپن در معماری مدرن پرداخته می شود.

بعد از تحلیل نقش ستون در تاریخ و فرهنگ معماری ژاپن، انواع نظریه هایی که معماران مدرن ژاپنی درباره « ستون » و چگونگی اعمال این نظریه ها در آثارشان تحلیل می شود.

سازه معماری بومی ژاپن چوبی است. برعکس سازه های سنگی و خاکی که سازه تنها قابلیت نیروهای فشاری را دارند، سازه چوبی هم قابلیت تحمل فشار و هم نیروهای کشش را دارند. از این رو در سازه های چوبی نیازی به دیوار نبوده و می توان ساختمان را با فریمی از ستون و تیر بنا کرد.

بر اساس شرایط اقلیمی ژاپن که تقریبا سرتاسر آن پوشیده از جنگل است و دارای چوب فراوان است، چوب به عنوان اصلی ترین مصالح ساخت و ساز مورد استفاده قرار می گیرد و ژاپنی های باستان با کشف قابلیت های فشار و کششی چوب ، پی می بند که می توان ساختمان را با فریم های تیر وستون ساخت. در سازه معماری سنتی ژاپن احتیاجی به دیوار های بزرگ نبوده و دیوار فقط نقش پارتیشن را در جدا سازی فضا ها باکاربردهای متفاوت دارند. بنابراین هر چند دیوار های گلی نیز وجود دارد ولی اکثر دیوارها بسیار سبک با چهارچوب چوبی و رو کش کاغذی هستند که هر آن امکان حذف آن و ایجاد یک فضای بزرگ وجود دارد. از این رو دیوار در معماری ژاپنی عنصری فرعی بوده که از ثبات لازم به عنوان یک عنصر پناه دهنده در معماری که ایجاد امنیت می نماید، برخوردار نبوده است. در نبود دیوار چهار عنصر ستون، تیر، بام و کف هستند که در معماری سنتی ژاپن از جایگاه ویژه ای بر خوردار بوده و شخصیت کلی ساختمان از ترکیب آن ها با یک دیگر تشکیل می شود. در این فصل با تمرکز بر روی عنصر ستون تلاش می شود تا جایگاه ستون در معماری گذشته و حال ژاپن روشن شود.

با دید سازه ای به ساختمان جای هیچ شکی بر اهمیت ستون در معماری سنتی ژاپن باقی نمی ماند چرا که بدون ستون نه تیری را می توان نصب کرد و نه بامی را می توان بر روی آن قرار داد و حتی به دلیل بالا بودن کف ساختمان از سطح زمین به دلیل رطوبت بالا، بدون ستون امکان ساخت کف نیز در ساختمان وجود ندارد. بنابراین می توان ادعا کرد که بدون ستون هیچ یک دیگر از عناصر معماری ژاپنی نمی توانند وجود خارجی داشته باشند. ولی اگر جایگاه ستون در سازه تنها برآمده از جبر فیزیکی آن باشد و نه بیشتر، اگر روزی انسان بتواند بر نیروی جاذبه زمین غلبه کند دیگر نیازی به ستون نخواهد داشت. امروزه نیز می بینیم که با پیشرفت تکنولوژی امکان اینکه محیط های مسقف وسیع تری را بدون ستون ایجاد کرد. و حتی یکی از آرزو های معماران امروزی ساخت بنا با ستون های کمتر است.

ولی اهمیت ستون در معماری سنتی ژاپن آنجایی نمایان تر می شود که بدانیم نقش ستون محدود به نقش سازه ای آن نمی نبوده و ستون در معماری و فرهنگ ژاپنی باستان دارای معانی متافیزیکی و والایی نیز مستقل از معنای سازه ای آن نیز بوده است. با مراجعه به متون ادبی و تاریخی و گذری در روابط اجتماعی می توان مثال هایی بسیار روشن دال بر اهمیت ستون در فرهنگ و اجتماع ژاپنی یافت. آقای یو ایچی رو کوو جیرو در کتاب « زیبایی‌های معماری ژاپنی » نمونه هایی از جایگاه ستون در فرهنگ و باورهای ژاپنی را بیان کرده است که در اینجا با استناد به این کتاب گوشه هایی از این ویژگی ها را معرفی می کنیم.

کوجی رو در ابتدا به عنوان شاهدی بر نقش متافیزکی ستون در عقاید مردم ژاپن از ملموس ترین مثال در این باره به اعتقادی که از قدیم در میان مردم عامی ژاپن وجود داشته اشاره می کند، مبنی بر اینکه دیو در زیر ستون ها زندگی می کند و برای بیرون کردن آن نیز مراسم خاصی وجود دارند.

و با اشاره به کتاب« کوجیکی[۱]» به عنوان یکی از منابع شکل دهنده بر جهان بینی ژاپنی آمده است. از آن نقل می کند که ایزوناگی وایزونامی[۲] با طواف کردن به دور یک ستون متعهد به ازدواج با یکدیگر می شوند. یعنی خدایان پدر و مادری که دیگر خدایان و به تبع آن جهان را خلق می کنند ستون را شاهدی بر ازدواج خود قرار می دهند. پس می توان گفت که از دیده ژاپن باستان این شهادت ستون است که بانی خلق جهان می شود. وجایگاه روحانی بالای ستون در فرهنگ ژاپنی را نشان می دهد.

و یا به عنوان شاهدی دیگر بر نقش متافیزکی ستون کوجی رو به این مورد اشاره کرد که در بسیاری از متون باستانی ژاپن برای شمارش تعداد خدایان و اشراف از ستون به عنوان واحد شمارش استفاده می شده است.

همانگونه که در مثال های بالا دیده می شود در فرهنگ باستانی ژاپن از جایگاه خاص و روحانی برخوردار است که همواره نقشی اطمینان دهنده و آرامش دهنده داشته، و دریک کلمه در فرهنگ ژاپنی ستون دارای نقش متافیزکی است. ولی نقش متافیزکی ستون تنها محدود به نقش آن در باورهای مردم نیست بلکه می توان این نقش را در ستون های بکار رفته در بناهای سنتی را نیز دید که در زیر بعضی از آنها بررسی می شود.

به عنوان نمونه یکی از قدیمی ترین ستون هایی که بیشتر از آنکه نقش سازه ای داشته باشد، نقش متافیزیکی دارد، ستون مرکزی معبد ایزومو تایشا[۳] باشد. و معمول ترین ستون هایی که نقش متافیزیکی دارندا ستون توکوباشیرا[۴] و ستون نکاباشیرا[۵] در چاشیتسو[۶] می باشد. اولین بار ستون باجایگاه متافیزکی، ستون مرکزی معبد ایزومو تایشا [تصویر شماره ۱۰] است. در مرکز پلان معبد ایزوموتایشا ستونی وجود دارد که مستقل از دیگر ستون ها است. نقش این ستون در سازه به مراتب کمتر از نقش ستون های اطراف است. وجود این ستون در مرکز ساختمان تمثیلی است از وجود خدا و برای ایجاد فضای روحانی در درون معبد. ولی با گذشت زمان ستون نقش روحانیت خود را در معابد از دست می دهد. از این رو دیگر در معابد های بعدی مانند ایسه جینگو[۷] [تصویر شماره۱۱] ستون مرکزی دیده نمی شود. و این خود دلیلی بر عدم اهمیت نقش سازه ای ستون مرکزی معبد ایزوموتایشا است. هرچند که بعد از ایزومو تایشا دیگر در معابد ستون های دارای نقش متافیزیکی دیده نمی شود ولی در بنا های سنتی دیگر می توان ستون های بسیاری با نقش متافیزیکی یافت. ستون دایکاکو باشیر[۸] در خانه ها ی روستایی از آن جمله است. این ستون که بزرگترین ستون در هر خانه است که بار اصلی بام ساختمان را نیز بر دوش دارد، از اهمیت ویژه ای در خانه برخوردار است. تا آنجا که ژاپنی ها بتی را در زیر آن قرار داده و آن را مایه آرامش و آسایش در خانه خود می دانند.

ولی شاید اولین ستون بدون هیچ نقش سازه ای که ایفا کننده نقش سازنده ای در شکل گیری فضای داخلی ساختمان و ایجاد مرکزیت و آرامش در فضای درونی است، ستون های ناکا باشیرا و توکو باشیرا در چا شیتسو ها [تصویر شماره ۵] باشند. ناکاباشیرا [تصویر شماره ۱۰] ستونی در میان اتاق از ساقه انحنا دار درخت است . این ستون نگهدارنده دیواری گلی است که از خمیدگی ستون به بالا تعبیه شده و نیمه پایین آن خالی است. توکو باشیرا [ تصویر شماره ۱۱] نیز ستونی است در اطراف توکو (محل قرار دادن تزییناتی از قبیل خوش نویسی و یا گل و… ) . از ویژگی های این دو ستون این است که هیچگونه نقش سازه ای در بنا ندارند و بار بام ساختمان را تحمل نمی کنند و تنها وسیله ای برای تزیین فضا درون اتاق می باشند. برای ساخت آنها از ساقه یا تنه های درخت با قطر کمتر از ۱۰ سانتیمتر استفاده می شود. و تاجایی که ممکن است با همان شکل طبیعی، حتی در بعض مواقع بدون آنکه پوست درخت کنده شود مورد استفاده واقع می شوند. این ستون ها سنبلی از قداست بوده و در فضای درون ساختمان مرکزیت و اطمینان خاطر ایجاد می کنند.

نمونه های زیاد دیگری نیز در معماری سنتی ژاپن دیده می شود که ستون در آنها نیز دارای نقشی غیر از نقش سازه ای است. از قبیل نقش ستون در صحنه یا تخت کشتی ژاپنی «سومو». اهمیت این ستون ها به قدری است که امروز نیز که دیگر نیازی به این ستون ها برای نگاه داشتن سقف بالای صحن نیست ولی هنوز نشانه هایی را به علامت این ستون ها نگاه داشته اند. و یا صحن اجرای تاتر سنتی ژاپن «نو» که در آن بازیگران از ستون برای تشخیص جای خود در صحنه استفاده می کنند. هر دو صحن دارای چهار ستون بوده و هر ستون دارای نامی به خصوص است و نقش به خصوصی را ایفا می کند.

نمونه های بالا مثال های اندکی از نقش متافیزیکی ستون در معماری سنتی ژاپن است. که گوشه ای از جایگاه متافیزکی ستون در معماری ژاپنی را علاوه بر نقش مهم سازه ای آن را بیان می کنند. اهمیت نقش متافیزیکی که ستون در معماری سنتی ژاپن ایفا می کند، باعث می شود تا معماران نیمه دوم قرن بیستم ژاپن به ستون توجه خاصی نمایند. در میان معماران که ستون را تئوریزه می کنند نظر سه تن از بقیه جامع تر است.

اولین کسی که بطور جدی سعی در تحلیل جایگاه ستون در معماری سنتی ژاپن و معماری مدرن ژاپن دارد، پدر معماری مدرن ژاپن کنزو تانگه است. او که از بزرگترین معماران مدرنیسم دنیا در ده های ۵۰ تا ۸۰ میلادی است، تئوریی با عنوان «مقیاس» مطرح می کند. با این پیش فرض که هر بنای نیازمند مقیاس خواص خود است. و ابتدا باید مقیاس فراخور آن بنا را یافت تا بتوان بر اساس آن ساختمان را طراحی کرد. مقیاس های مورد استفاده در معماری را به دو دسته بزرگ«مقیاس انسانی[۹]» و «مقیاس اجتماعی[۱۰]» تقسیم می کند. که بنا بر فراخور نیاز ها باید یکی را انتخاب کرد و از آن بهره برد. او معماری سنتی ژاپن را معماری می داند که در آن مقیاس ها انسانی است. تانگه معتقد است از آنجا که معماری سنتی ژاپن بیشتر مسکونی بوده و یا حتی اگر بنایی عمومی مانند معبد نیز برای استفاده از تعداد کمی از افراد ساخته شده و برای همین چگونگی استفاده فرد از آنها مورد توجه بوده و ساختمان را با مقیاس های انسانی بنا می کرده اند. پس ستون نیز که یک عنصر بسیار مهم در این معماری است نیز با «مقیاس انسانی» طراحی شده است. که در آن تمام ابعاد ساختمان بر اساس ابعادی که متناسب با ابعاد و نیاز ها در واحد یک انسان بنا شده است. برای نمونه در معماری ژاپنی واحد مساحتی وجود دارد که به آن «تاتامی[۱۱]» گفته می شود. یک تاتامی به مساحتی گفته می شود که یک انسان بتواند در آن بخوابد. کلیه فضا های معماری سنتی ژاپن بر اساس این واحد بنا شده اند. بر این اساس ستون نیز با مقیاس انسانی بنا شده است. تانگه معتقد است که معماری سنتی بر اساس مقیاس انسانی است ولی دیگر این مقیاس جوابگوی نیاز های جامعه مدرن ژاپن نبوده و در معماری امروز باید از واحد اجتماعی در مقیاس استفاده کرد.

با توجه به شرایط اجتماعی ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم به جز شهر هایی مانند هیروشیما و نگازاکی که با بمب اتمی کاملا از بین رفتند، شهر های بزرگ ژاپن از قبیل توکیو و اوزاکا نیز تبدیل به شهر سوخته شده و کاملا از بین رفته بودند، دیگر کمتر شهر سالمی در ژاپن وجود داشت. در چنین شرایطی ژاپن برای بازسازی هرچه سریعتر، نیاز به ایجاد مجتمع های بزرگ داشت که بتواند نیازهای جمع کثیری از مردم را برآورده کند. از این رو تانگه با مطرح کردن «مقیاس اجتماعی» سعی در پاسخگویی به این نیاز های روز جامعه خود می کند. تانگه معتقد است که تمام اجزاء ساختمان از جمله ستون های آن نیز باید با توجه به نیاز های اجتماعی امروز طراحی شوند. اگر تا دیروز ستون در معماری ژاپن نقش مهمی در ایجاد ارتباط با انسان برقرار می کرد. و وسیله ای برای پاسخگویی به نیاز های یک انسان بود. امروز ستون باید وسیله ای برای پاسخگویی به نیاز های اجتماعی باشد. با اعتقاد بر ناکارآمد بودن ستون های سنتی، ستون هایی را طراحی می کند که پاسخ گوی نیاز های اجتماعی باشند.

تانگه از روش های مختلفی برای دادن نقش اجتماعی به ستون استفاده می کند. که مهمترین آنها دو نوع استفاده از ستونی است که در معماری مرکز صلح هیروشیما ( تاریخ بنا: ۱۹۵۵)[تصویر شماره۱۱] و مرکز مطبوعات و صداوسیمای یاماناشی ( تاریخ بنا: ۱۹۶۶)[تصویرشماره۱۲] دیده می شوند. مرکز صلح هیروشیما[۱۲] مکانی برای نگهداری و نمایش اسناد بمباران اتمی هیروشیما است. این مرکز در پارک یاد بود این فاجعه بشری واقع در مرکز هیروشیما قرار دارد. این پارک میعاد گاه میلیون ها دوستدار صلح از سراسر دنیا است که هرساله در سالروز این فاجعه بشری در این مکان جمع شده، تا هم قسم شده، جلوی دیگر فاجعه ای این چنین را بگیرند. در مرکز صلح هیرو شیما تانگه با قرار دادن مرکز نگهداری اسناد بر روی پیلوت با ستونهایی مرتفع (۷ متر) و فاصله بسیار زیاد میان ستون ها تلاش می کند فضایی را خلق کند که ستون ها کمترین مزاحمتی را در رفت و آمد و تجمع افراد ایجاد نکنند، هزاران نفر جمعیت بتوانند از آنجا رد شوند. تانگه خود می گوید که به این ستون ها عملکرد هدایت جمعیت کثیری از مردم را داده است. این ستون ها که از نظر ابعاد و تعدادی که در یک ساختمان استفاده می شود هیچ شباهتی به ابعاد و ویژگی های ستون در معماری سنتی ژاپن ندارد، از دید تانگه بازخوانی نو از عنصر سنتی ستون است.

از دیگر آثار تانگه که در آن نیز ستون کاربردی فراتر از جایگاه سازه ای آن دارد، ساختمان مطبوعات و صدا و سیمای یاماناشی[۱۳] است. در این بنا تانگه ستون ها را قطور می کند و بسیار قطور تر از آنکه سازه ساختمان به آن نیاز دارد. و با خالی کردن درون این ستون ها در آنها عناصری از قبیل راه پله و آسانسور را قرار می دهد و بدین ترتیب ستون ها را به عنوان وسیله ای برای حمل و نقل و ایجاد ارتباط میان طبقات مختلف ساختمان قرار می دهد. در اینجا نیز ستون تبدیل شده است به یک عنصر که در خدمت تمام افرادی است که از این مجموعه استفاده می کنند.

از قدیم و ایام ژاپنی ها به نقشهایی که ستون به غیر از نقش سازه ای آن می تواند در ساختمان ایفا کند توجه کرده بودند. تانگه نیز با مطالعه در تاریخ معماری ژاپن به خوبی در می یابد که ستون می تواند کاربردی فراتر از کاربرد سازه ای داشته باشد. از این رو تلاش می کند تا به ستون کاربردی فراتر از کاربرد سازی آن دهد. تانگه نیاز جامعه را در ساختمان هایی با مقیاس های اجتماعی می بیند، بنابراین ستون ها را نیز در مقیاس اجتماعی خلق می کند که توانایی پاسخگویی به این نیاز ها را دارند.

در طرف دیگر یو ایچی رو کوجی رو یکی از مطرح تری معماران و نقدگران سنتگرا در کتاب «زیبایی های معماری ژاپن» نیز ستون را از دید گاه خود مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد. او عناصر معماری را به دو دسته ی عناصر درونی و عناصر برونی تقسیم می کند. و ستون را در معماری سنتی در گروه عنصر درونی معماری تعریف می کند. چرا که در بسیاری از موارد ستون در جایگاهی متافیزکی برای غنی کردن فضای داخلی مورد استفاده واقع می شود. بنابراین او معتقد است که همانگونه که در گذشته ستون برای روحانیت دادن به فضا داخلی استفاده شده است باید در دوران مدرن نیز باید برای روحانی کردن فضا داخلی ساختمان به کار آید. همانگونه که ستون در معماری سنتی کوچک بوده و وظیفه ایجاد رابطه میان فرد و بنا را بر عهده دارد در معماری مدرن نیز باید این همین نقش را ایفا کند.

بنابراین وقتی که او به بررسی و تجزیه و تحلیل ساختمان های مدرن و روز ژاپن می پردازد. او از ساختمان هایی نظیر ساختمان مرکزی معبد زن شوجی ( معمار:سی ایچی شی رایی[۱۴]، تاریخ بنا: ۱۹۶۶) [تصویر۱۶] به نیکی یاد کرده و نقش ستون در آن را روحانی و متافیزیکی دانسته می ستاید. این معبد سازه ای بتن آرمه دارد و از یک سالن مرکزی محاط میان راه روهایی که یکطرف آنها فضای آزاد است تشکیل شده است. این سالن به شکل مکعب مستطیلی است که در وسط یکی از ضلع های کوچک آن در ورودی قرار دارد. و در ضلع مقابل آن مجسمه بودا قرار داده شده است. در داخل سالن ۶ ستون کوچک در سه ردیف قرار دارد. با توجه به اینکه ساختمان بتن آرمه است و از نظر سازه ای هیچ احتیاجی به این ستون ها ندارد، این ستون ها تنها کار بردی تزیینی دارند و برای ایجاد فضایی روحانی در درون این بنا طراحی شده اند. کوجی رو این گونه استفاده از ستون را می ستاید و آن را منطبق با فرهنگ ژاپنی می داند و در مقابل نوع نگرش تانگه نسبت به ستون را با فلسفه وجودی ستون در معماری سنتی ژاپن منطبق ندانسته، نقد می کند. از معمارانی مانند تانگه به دلیل تبدیل ستون از یک عنصر درونی و روحانی به عنصر برونی اجتماعی انتقاد می کند.

دیگر نظریه مهمی که در معماری ژاپن برای تئوریزه کردن جایگاه ستون در معماری مدرن ارانه می شود، نظریه ای است که کیونوری کیکوتاکه[۱۵] دیگر معمار بزرگ ژاپن و از بنیان گذارن مکتب متابوریسم مطرح می کند. کیکوتاکه با مقایسه کیفیت درک فضای معماری در ژاپن با نوع اروپایی آن، با شاهد گرفتن جمله ای از لوی کان[۱۶] معمار بزرگ آمریکایی که فضای معماری را مکانی ، محصور میان چهار دیوار می داند، تلاش می کند تا تفاوت های فرهنگ ژاپنی و غربی در درک فضا را روشن کند. با توجه به اینکه در معماری سنتی ژاپن دیوار نقش بسیار کمی دارد و درصد کمی از فضا ها بین دیوار ها محصور هستند این سئوال را مطرح می کند که اگر تعریف لوی کان یک تعریف جامع و جهان شمول باشد کمتر مکانی را می توان در ژاپن پیدا کرد که مشخصات و ویژگی های لازم یک فضا معماری را داشته باشد. ولی حقیقت این است که در ژاپن نیز فضا های مصنوعی و انسان ساز زیادی وجود دارد که انسان ها برای زندگی روزمره خود از آنها استفاده می کنند که به تبع آنها نیز باید فضای معماری باشند. بنابراین نمی توان تعریف لوی کان را از فضای معماری را تعریفی جامع از فضای معماری دانست و باید برای تعریف فضای معماری ژاپنی شاخص به غیر از دیوار یافت.

از آنجا که اصلی ترین عناصری که ساختمان را در معماری ژاپنی می سازد ستون و کف می باشند، کیکوکتاکه ستون و کف را به عنوان شاخص هایی که فضای معماری را می توان با آنها تعریف کرد معرفی می کند و در تعریف فضای معماری ستون را وسیله برای ایجاد فضای معماری تعریف می کند. با بنای یک ستون اطرافش میدانی از فضا ایجاد می شود. به مانند یک آهن ربا که در اطراف خود میدان مغناطیسی ایجاد می کند ستون نیز در اطراف خود میدانی از فضا ایجاد می کند. و از طرف دیگر کف را به عنوان وسیله ای برای محدود کردن میدان فضا تعریف می کند.

از دید کیکوتاکه در معماری ژاپنی با ستون فضا ایجاد می شود و کف محدوده آن را مشخص می کند. وقتی که یک ستون را بنا می کنید در اطراف آن میدانی از فضا ایجاد می شود. این میدان نامحدود است ولی هرچه به ستون نزدیکتر باشید میدان قویتر بوده و شما فضا را بیشتر حس می کنید. و هرچه از ستون دورتر می شویم میدان ضعیف تر می شود ولی از بین نمی رود. برای محدود کردن میدان فضا نیاز به کف است. و با قرار دادن کف در زیر ستون میدان بر روی کف محدود می شود. از طرف دیگر میان قطر ستون و قدرت میدان فضا نیز ارتباط مستقیم وجود دارد و هرچه قطر ستون بیشتر باشد قدرت میدان فضا نیز بیشتر می شود. البته این رابطه تا جایی برقرار است که قطر ستون آن قدر بزرگ نشود که دیگر نتوان آن را ستون تشخیص داد، چون در این صورت دیگر قدرت ایجاد فضای خود را از دست خواهد داد.

بنابراین از دید کیکوتاکه ستون نکاباشیرا در فضاهای معماری قدیمی ژاپن مانند چاشیتسو های قدیمی وسیله ای بوده است برای ایجاد فضا در این مکان ها و چون هدف سازنده از این فضاها ایجاد فضاهای کوچک برای تعداد بسیار اندکی از فراد است. در این مکان از ستون های کوچک استفاده شده است. ولی در زندگی اجتماعی امروز تنها ستون های کوچک نیاز های انسان را برآورده نمی کند و نیاز به فضاهای بسیار بزرگ برای استفاده جمع کثیری از افراد نیز احتیاج است، بنابراین در جواب به این نیاز ها به طور طبیعی احتیاج به استفاده از ستون های بزرگ نیز هست، ولی همانطور که در ابر ستون های تانگه دیده می شود اگر از ستون های بسیار بزرگ استفاده شود ستون ها تبدیل به دیواری گرد می شوند که دیگر نمی توانند مانند ستون میدان فضا ایجاد کنند.

از این رو کیکوتاکه به عنوان راه حلی برای این مشکل و تناقض میان فلسفه ستون در فرهنگ ژاپنی و نیاز های جامعه مدرن استفاده از مجموعه ای از ستون و تیر را به جای استفاده از ابر ستون پیشنهاد می کند. هتل توکوان[۱۷][تصویر شماره۱۷] اثری است که کیکوتاکه در آن این نظریه خود را به اجرا می گذارد. در این ساختمان از مجموعه ستون استفاده می کند که هریک از ستون های این مجموعه ستون به تنهایی ابعادی انسانی دارند ولی از اجماع چند ستون در مقیاس انسانی نیاز به ستون بسیار بزرگ را نیز بر طرف کرده است. کیکوتاکه می گوید که با استفاده از چندین ستون در یک جا موفق به ایجاد مکانی با قدرت میدان فضایی بسیار بالا شده است.

این سه نظریه مهمترین نظریه هایی هستند که درباره نقش ستون در معماری ژاپن مطرح شده است. به عبارتی در هر سه نظریه ستون به دو نوع تقسیم می شود و فقط هریک از نظریه ها این دو نوع را با اصطلاح های مختلف بیان کرده اند. تفاوت اساسی میان آنها این است که نوع ستونی که از منظر آنها برتر است متفاوت بوده و برای بیان دلایل خود بر برتری نوع مورد نظر از اصطلاح های متفاوت استفاده کرده اند. و در یک مقایسه کلی می توان تانگه و کوجی رو را در مقابل یک دیگر دانست و کیکو تاکه را فردی دانست که تلاش می کند راهی میان این دو پیدا کند.

نظریه پردازی های درباره ستون با پایان دهه ۱۹۷۰ میلادی به تکامل خود می رسد و هم زمان با فروکش کردن تب سنت در معماری ژاپن دیگر هیچ نظریه جدیدی در باره جایگاه ستون در معماری دیده نمی شود، ولی این بحث ها تاثیر خود را در معماری ژاپن به خوبی بر جای می گذارد. یکی از مهمترین نمونه آثاری که در آن می توان به خوبی نتایج نظریه های ستون را دید ساختمان کتابخانه مرکزی شهر سندای[۱۸] (سندای مدیا تیک) [ تصویر شماره۱۸] است. این ساختمان (اثر تیو ایتو[۱۹] معمار بزرگ ژاپن) در سال ۲۰۰۰ میلادی به بهره برداری می رسد، مهمترین ساختمان سال های آخری قرن ۲۰ ژاپن به حساب می آید. یکی از کانسپت های اصلی این ساختمان ترنسپارنسی و یا شفافیت است. و سعی شده تا جایی که ممکن داشت در این ساختمان از عناصری که جلوی دید را می گیرند استفاده نشود. به همین دلیل تا جایی که امکان داشت. از دیوار استفاده نشده و در جا هایی که نیز احتیاج به دیوار بوده تاجایی که ممکن بوده از دیوار های شیشه ای که جلوی دید را نمی گیرد استفاده شده است.

این ساختمان دارای ۷ سلاب (طبقه) به شکل تخته های بسیار وسیع است که آنها روی چندین مجموعه ستونی قرار گرفته اند. هریک از مجموعه ستوان ها توخالی بوده و دارای قطر متغیر چندمتری می باشند. شکلی غیر هندسی این مجموعه ستون ها باعث می شود که در ارتفاعات مختلف قطر هر ستون تغییر می کند و حتی این ستون ها به طور کاملا عمودی بالا نمی روند. جداره بیرونی آن با شبکه ای از لوله های بهم متصل شده بنا شده است که در اصل این شبکه لوله هاست که بار ساختمان را به زمین منتقل می کنند. این ستون ها مانند جورابی توری با تور های درشت می مانند که به شکلی کج و مووج بالا رفته اند. بنابراین هرمجموعه ستون هر چند که دارای ابعادی قطر بسیار بزرگی می باشد ولی به دلیل شبکه ای بودن جداره و خالی بودن درون آن مانع دید نشده و می توان از میان ستون طرف دیگر و حتی طبقه بال یا پایین را نظاره کرد. از فضای خالی میان این ستون ها برای ایجاد ارتباط عمودی میان طبقات بهره گرفته شده است. یکی ارتباط دیداری میان طبقات را ایجاد می کند و دیگری راه پله را در میان خود جای داده است. و بعضی جایی برای رفت آمد آسانسر ها هستند و در نهایت چندی از مجموعه ستون ها تاسیسات را در خود جای داده اند.

به گفته ایتو مفهوم این ستون ها را از جلبرگ های لغزان در دریا گرفته است و سعی دارد نوع جدیدی از ستون را به نمایش بگذارد. هر چند که این ستون ها در عمل شباهتی به جلبرگ ندارند ولی به راستی نوعی جدید از ستون هستند که تا کنون مشابه آن وجود نداشته است. ولی کاربریهای این مجموعه ستون ها بسیار شبیه به کاربرد ابر ستون های تانگه به عنوان کور مرکزی می باشد. از آنجایی که ایتو به جایی ابر ستون از مجموعه هایی از لوله هایی با قطر کمتر از ۲۰ سانتیمتر استفاده کرده است که این را نیز می توان در راستای تئوری کیکوتاکه دانست و از آنجایی که مهمترین و شاید تنها عاملی معماری موثر در دکور داخلی این ساختمان لوله ها تشکیل دهنده مجموعه ستون است، شرایطی را که کوجیرو برای یک ستون سنتی ژاپنی تعریف کرده بود را نیز دارا ست. بنابراین این ستون ها را می توان ستون هایی دانست که در عین نو آوری و استفاده از برترین تکنولوژی روز در ساختارشان، هم ملاک های معماری مدرن را داشته و جواب گوی نیازهای مدرن هست و هم ویژگی های یک ستون سنتی ژاپنی را دارد.

ساختمانی مانند سندای مدیا تیک که ۳۰ سال بعد از بحث ها جدی در رابطه با جایگاه سنت و ستون در معماری ساخته می شود به خوبی نشاندهنده اهمیت این نوع بحث ها است. آقای ایتو فردی است که هرگز خود را متعهد به سنت های معماری ژاپنی نمی داند. و تمام تلاش خود را می کند تا با استفاده از تکنولوژی های جدید ساختمان های جدیدی را بنا کند. ولی وقتی آثار او از قبیل مدیا تیک را می بینیم به راحتی می توان در آن چکیده تمام بحث ها و نظریه هایی که درباره ستون در ۴۰ سال قبل از بنای این ساختمان اتفاق افتاده است را مشاهده کرد. و همین ستون ها این ساختمان را تبدیل به یکی از برجسته ترین آثار معماری قرن بیستم ژاپن می کند که در آن روحی ژاپنی وجود دارد و شاید هیچ کسی دیگر به غیر از یک ژاپنی توانایی خلق چنین اثری را ندارد.

اگرسندای مدیا تیک را به عنوان معماری بومی و امروزی ژاپن قبول کنیم آن را می توانیم به عنوان مثالی بسیار خوب در رد این نظریه است که برای خلق یک اثر بومی و اصیل الزاما معمار آن باید فرهنگ و معماری سنتی خود را بپرستد و چشم خود را بر روی توانایی ها و موقعیت های معماری روز ببندد تا آثار او بومی شود. در مدیا تیک می بینیم که معمار سنت گرا نبوده بلکه بسیار پیشرو و نوگرا است. همانگونه که هیروشی هارا[۲۰] می گوید:

محقق معماری ژاپن کریستین ای بروکنر (Chridtine E. Brookner) ویژگی معماری ژاپن را با مفهوم «Light» توضیح می دهد؛ این لغت خیلی ظریفانه «سبکی و روشنی»، دو ویژگی معماری ژاپنی را به خوبی نشان می دهد. همگان معماری «کازویو سه جیما»(Kazuyo Sejima)و هم نسلان او را با عنوان هایlight Construction ویاlight Architecture می شناسند…. ولی آغاز گر این حرکت ایتو می باشد. وقتی ایتو از باد صحبت می کند براحتی می توان پی به هدف او که همان معماری سبک است پی برد؛ بطور کلی در معماری سنتی ژاپن دیوار وجود ندارد و می توان آن را معماری سبک به حساب آورد. با این همه خیلی سخت است که ایتو را یک معمار پایبند به اصول معماری سنتی ژاپن به حساب آورد. حتی با در نظر گرفتن اینکه او تحت تاثیر نا خودآگاه معماری چوبی ژاپن بوده است، «سبکی» را در زیباشناسی پاپ آرت (هنر مردم‌وار) یا جامعه مصرفی می بیند! [۲۱]

اگر او را یک فرد غرب گرا نیز ندانیم در این که فردی است که به فرهنگ غرب کمتر از فرهنگ ژاپن بها نمی دهد جای شکی نیست. و اصولا هدف والای احیای سنت را نیز دنبال نمی کند. تنها هدفش خلق اثری جدید با تکنولوژی جدید برای انسانی جدید است. ولی با نهایت شگفتی می بینیم که چنین فردی ساختمانی خلق می کند که بشدت دارای روح و فرهنگ معماری بومی سنتی ژاپن است. اگر بحث های دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ معماران ژاپن در درک معنای سنت هریک در جایگاه و موقعیت خود نبود امروز مطمئنا شاهد خلق شاهکاربی مانند سندای مدیاتیک نبودیم.

در ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم شرایطی آزاد فراهم بود تا ژاپنی ها بتوانند در آن برای روشن کردن جایگاه سنت خود در آن به پردازند. در این شرایط افراد مختلف در جایگاه های مختلف شروع به اظهار نظر در باره سنت و مدرنیزاسیون می کنند. هر چند نظر هریک یه تنهایی دارای نقطه ضعف هایی بود و هیچ نظریه کاملی وجود ابداع نشد. ولی یک تنوع آرا بسیار وسیعی ایجاد می شود که کمک می کند تا نسل های بعد منابع اطلاعاتی قوی و متنوعی برای پروش یافتن داشته باشند. و با استفاده از برآیند نظریه های مطرح شده معماری بومی را خلق کنند که با معماری دیگر نقاط دنیا متناقض باشد.

پی‌نوشت:

[۱] – 古事記　Kojikiنام کتابی که در آن استوره های قدیمی که مبنای فکری دین شینتو است جمع آوری شده است.

[۲] – Izanagi & Izanami نام دو اله و الهه در استوره های ژاپنی. بنا بر استوره های دین شینتو ایزوناگی نام اله و ایزونامی الهه ای هستند که با هم ازدواج کرده و دنیا را خلق می کنند. از ازدواج آنها دیگر خدایان متولد می شوند.

[۳] – 　出雲大社　Izumo Taishaیکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن

[۴] -　床柱　Toko Bashira ستونی در وسط یک ضلع از اتاق های ژاپنی که به وسیله آن دو فرو رفتگی ایجاد می شود و در آنها وسایل تزیین از قبیل گل یا تابلو های خوش نویسی قرار داده می شود.

[۵] -中柱 Naka Bashra ستونی که از یک ساقه ای کج درخت ساخته شده است و در وسط اتاق های چای خوری (چاشیتسو) قرار دارد. و معمولا دیواری در نیمه بالایی آن وجود دارد.

[۶]ـ茶室 Chashitsu اتاق برگزاری مراسم چایی در ژاپن

[۷]ـ 伊勢神宮 Ise Jingu یکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن

[۸]ـ体格柱 Taikaku Bashiraبزرگترین و تنومند ترین ستونی که در خانه است.

[۹] – Human Scale

[10] – Social Scale

[11] – 畳　tatami

[12]ـ 伊勢神宮 Ise Jingu یکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن

[۱۳]ـ山梨文化会館 Yamanashi Press and Broadcasting Center

[14]ـ 白井誠一 Seiichi Shirai

[15] – 菊竹清訓 Kiyonori Kikutake

[16] – Luis kahn

[17] – 東光園 Toukoen

[18] – 仙台メディアテークSendai mediatheque

[19] – 　伊東豊雄Toyo Ito

[20] – 　　原宏Hiroshi Hara

[21] – هیروشی هارا«تویو ایتو معمار باد و ماشین» مجله صنعت ساختمان داریس اردیبهشت ۱۳۸۴ مترجم میثم معصومی

—————-

ارتباط با نویسنده:
وبلاگ: http://architecturefromjapan.blogspot.com
ایمیل: meysamma [@]gmail[.]com